در حالی که تنشها در دریای سرخ و شمال آفریقا بالا گرفته، منطقه خودمختار سومالیلند به یکی از کانونهای تازه رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای تبدیل شده است. سومالیلند که از فقیرترین مناطق جهان به شمار میرود، به دلیل موقعیت راهبردی در تنگه باب المندب و نزدیکی به مسیرهای اصلی تجارت جهانی، توجه بازیگران مهمی چون اسرائیل، امارات، عربستان و ترکیه را به خود جلب کرده است.
بر اساس گزارش «میدلایست آی»، اسرائیل در دی ماه ۱۴۰۴ نخستین کشور عضو سازمان ملل بود که سومالیلند را به رسمیت شناخت؛ اقدامی که با واکنش منفی گسترده در آفریقا و جهان عرب روبهرو شد. در مقابل، مقامهای سومالیلند اعلام کردند در ازای این شناسایی، آماده پیوستن به توافق ابراهیم هستند.
سومالیلند از سال ۱۹۹۱ اعلام استقلال کرده اما جامعه جهانی تاکنون آن را به رسمیت نشناخته بود. این منطقه دارای قانون اساسی، پول ملی، نهادهای حکومتی و نیروی نظامی مستقل است و نسبت به سومالی از ثبات بیشتری برخوردار است. با این حال، دولت سومالی اقدام اسرائیل را تهدیدی علیه حاکمیت و تمامیت ارضی خود دانسته و آن را خطری برای امنیت منطقه خوانده است. هزاران نفر نیز در موگادیشو علیه این اقدام دست به تظاهرات زدند.
از یمن تا شاخ آفریقا؛ چگونه برادری عربستان و امارات به رویارویی رسید؟
گزارش «میدلایست آی» میگوید اسرائیل سومالیلند را شریکی راهبردی در شاخ آفریقا میبیند که میتواند در حوزههای تجاری و نظامی به تلآویو کمک کند. نزدیکی سومالیلند به تنگه باب المندب، که بخش بزرگی از صادرات نفت و تجارت جهانی از آن عبور میکند، برای اسرائیل اهمیت ویژه دارد. مقامهای سومالیلند نیز از احتمال واگذاری امتیاز بندری به شرکتهای اسرائیلی و حتی همکاری نظامی سخن گفتهاند؛ موضوعی که نگرانی دولت سومالی و برخی کشورهای منطقه را برانگیخته است.
در همین حال، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در این منطقه شدت گرفته است. امارات از سالها پیش از طریق شرکت «دی پی ورلد» در بندر بربره سرمایهگذاری کرده و پایگاه نظامی در این منطقه ایجاد کرده بود. اما پس از تنشهای اخیر و اعتراض دولت سومالی، قراردادهای امنیتی و تجاری امارات از سوی موگادیشو لغو شد؛ اقدامی که از سوی مقامهای سومالیلند و پانتلند غیرقانونی خوانده شد.
بر اساس این گزارش، عربستان که از مخالفان به رسمیت شناختن سومالیلند است، حمایت خود از یکپارچگی ارضی سومالی را تکرار کرده و همزمان همکاری نظامی با دولت موگادیشو را گسترش داده است. ترکیه نیز اقدام اسرائیل را محکوم کرده و حضور نظامی و اقتصادی خود در سومالی را تقویت کرده است.
اسرائیل سومالیلند را به رسمیت شناخت؛ واکنش تند سومالی و اتحادیه آفریقا
در سطح بینالمللی، اتحادیه آفریقا، اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس اقدام اسرائیل را محکوم کردهاند. کشورهای اروپایی از جمله بریتانیا، فرانسه و اتحادیه اروپا نیز بر حمایت از تمامیت ارضی سومالی تاکید کردهاند. چین که سرمایهگذاریهای گستردهای در سومالی دارد، این اقدام را عامل بیثباتی بیشتر در منطقه دانسته است.
میدلایست آی مینویسد در داخل سومالیلند نیز واکنشها دوگانه بوده است. برخی این شناسایی را فرصتی تاریخی برای خروج از انزوای بین المللی میدانند، اما گروهی دیگر در اعتراض به سیاستهای اسرائیل در غزه دست به تجمع زدهاند.
در مجموع، سومالیلند که دههها در حاشیه سیاست جهانی قرار داشت، اکنون به میدان تازهای برای رقابت ژئوپلیتیک تبدیل شده است؛ رقابتی که هم با بحران دریای سرخ گره خورده و هم با معادلات پیچیده خاورمیانه و آفریقا. به نظر میرسد آینده این منطقه بیش از پیش به منازعات قدرتهای بزرگ و منطقهای وابسته شده است.
