در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، از تعلیق عملیات ارتش این کشور در تنگه هرمز گفته است، وبسایت آکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داده که تهران و واشینگتن در میانه مذاکره بر سر تفاهمنامهای ۱۴ بندی هستند که به رفع تحریمهای ایران در ازای توقف موقت غنیسازی هستهای منجر میشود.
این گزارش که روز چهارشنبه ۱۴ اردیبهشت منتشر شده است از دو مقام آمریکایی و دو منبع دیگر مطلع نقل میکند که کاخ سفید معتقد است به توافق با ایران بر سر تفاهمنامهای تک صفحهای نزدیک شده، توافقی که هدف آن پایان دادن به جنگ و تعیین چارچوبی برای مذاکرات مفصلتر هستهای است.
آکسیوس مینویسد که ایالات متحده انتظار دارد طی ۴۸ ساعت آینده پاسخ ایران به چند محور کلیدی را دریافت کند. به نوشته این رسانه، هنوز هیچ توافقی نهایی نشده، اما منابع مطلع گفتهاند که طرفین از زمان آغاز جنگ تاکنون هرگز تا این حد به توافق نزدیک نبودهاند.
از جمله مفاد این توافق این است که ایران متعهد به توقف موقت غنیسازی هستهای شود، آمریکا با رفع تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده ایران موافقت کند، و هر دو طرف محدودیتهای مربوط به عبور از تنگه هرمز را کاهش دهند.
به نوشته آکسیوس، بسیاری از مفاد این تفاهمنامه منوط به توافق نهایی خواهد بود؛ به این معنا که همچنان احتمال ازسرگیری جنگ یا ورود به وضعیتی بلاتکلیف وجود دارد که در آن درگیری نظامی متوقف شده، اما هیچچیز بهطور واقعی حلوفصل نشده است.
یک روز قبل از این، دونالد ترامپ از تعلیق عملیات نظامی ارتش ایالات متحده در تنگه هرمز که نام آن را «پروژه آزادی» گذاشته بودند خبر داد و دلیل آن را احتمال دستیابی به توافق با ایران عنوان کرد. آمریکا در این عملیات تلاش میکرد کشتیهای غیرنظامی گرفتارشده در تنگه هرمز را از این آبراهه عبور دهد، اما در عمل چنین اقدامی به افزایش تنشها دامن زد، بهطوری که ایران به ناوچههای آمریکایی شلیک کرد و امارات متحده عربی نیز هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفت.
آکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی مینویسد که تصمیم دونالد ترامپ برای عقبنشینی از عملیات «پروژه آزادی» در تنگه هرمز، بر اساس پیشرفتهای حاصلشده در مذاکرات اتخاذ شده است.
بر اساس این گزارش، تفاهمنامه ۱۴ بندی یادشده در حال حاضر میان استیو ویتکاف و جرد کوشنر به عنوان نمایندگان ترامپ و چند مقام ایرانی، هم بهصورت مستقیم و هم از طریق میانجیها، در حال مذاکره است.
در شکل فعلی، این سند پایان جنگ در منطقه را اعلام کرده و آغاز یک دوره ۳۰ روزه برای مذاکرات درباره توافقی جامعتر را در نظر میگیرد؛ توافقی که شامل بازگشایی تنگه هرمز، محدودسازی برنامه هستهای ایران و رفع تحریمهای آمریکا خواهد بود.
به گفته دو منبع مطلع، این مذاکرات ممکن است در اسلامآباد یا ژنو برگزار شود. همچنین طبق گفته یک مقام آمریکایی، در این دوره ۳۰ روزه، محدودیتهای ایران بر عبور کشتیها از تنگه و همچنین محاصره دریایی آمریکا بهتدریج کاهش خواهد یافت. اما در صورتی که مذاکرات شکست بخورد، آمریکا میتواند محاصره را دوباره برقرار کرده یا عملیات نظامی را از سر بگیرد.
آکسیوس ادامه میدهد که مدت زمان توقف غنیسازی اورانیوم همچنان محل مذاکره است. سه منبع مطلع گفتهاند این دوره دستکم ۱۲ سال خواهد بود و یک منبع دیگر ۱۵ سال را محتمل میداند. ایران در ابتدا توقف ۵ ساله را پیشنهاد داده و آمریکا نیز خواهان توقف ۲۰ ساله آن بوده است.
آمریکا همچنین بهدنبال گنجاندن بندی است که در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، مدت این توقف تمدید شود. پس از پایان این دوره، ایران میتواند غنیسازی را در سطح پایین ۳.۶۷ درصد از سر بگیرد.
ایران در این یادداشت متعهد خواهد شد که هرگز بهدنبال سلاح هستهای نرود و فعالیتهای مرتبط با نظامیسازی انجام ندهد. همچنین، به گفته یک مقام آمریکایی، طرفین در حال بررسی بندی هستند که بر اساس آن ایران از بهرهبرداری از تأسیسات هستهای زیرزمینی خودداری کند.
ایران همچنین با اجرای یک نظام بازرسی تقویتشده، از جمله بازرسیهای سرزده توسط بازرسان سازمان ملل، موافقت خواهد کرد.
در مقابل، آمریکا متعهد میشود تحریمها علیه ایران را بهتدریج لغو کند و میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده ایران را آزاد سازد.
این گزارش همچنین به نقل از دو منبع مطلع ادامه میدهد که ایران ممکن است با انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا از کشور موافقت کند؛ موضوعی که یکی از اولویتهای اصلی آمریکا بوده و تهران تاکنون با آن مخالفت کرده است. یکی از گزینههای مطرح نیز انتقال این مواد به ایالات متحده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، روز سهشنبه گفت: «لازم نیست کل توافق در یک روز نوشته شود.»
او افزود: «این موضوع بسیار پیچیده و فنی است. اما باید به یک راهحل دیپلماتیک برسیم که بهروشنی مشخص کند طرفین بر سر چه موضوعاتی حاضر به مذاکره هستند و تا چه حد آماده ارائه امتیاز در مراحل اولیهاند.»
با این حال، روبیو برخی از رهبران ارشد ایران را «دچار اختلال فکری» توصیف کرد و گفت مشخص نیست که آیا آنها در نهایت با توافق موافقت خواهند کرد یا نه.
