قطر میگوید که ایران و ایالات متحده «زمان بیشتری» برای مذاکره لازم دارند و روسیه هم اعلام کرد که قصد دارد متخصصان خود را به نیروگاه هستهای بوشهر بازگرداند، اظهاراتی که تنها یک روز پس از آن بیان شده است که رئیسجمهور ایالات متحده گفت، حمله به ایران «به تعویق افتاده است.»
اما درباره مذاکرات میان تهران و واشینگتن چه میدانیم، آخرین تحولات چیست و شرایط به چه سمت و سویی پیش میرود؟
رسانههای آمریکا از جمله وبسایت آکسیوس روز دوشنبه ۲۸ اردیبهشت به نقل از مقامات ارشد این کشور گزارش دادند که کاخ سفید بار دیگر طرح صلح تهران را رد کرده است، طرحی که تهران پس از مخالفت اولیه واشینگتن، تغییراتی بر آن اعمال کرده است. خبرگزاری رویترز نیز نوشت که پاکستان طرح ایران را برای ایالات متحده فرستاده و ظاهرا تفاوت فاحشی با طرح اولیه نداشته است.
اما تنها چند ساعت لازم بود تا دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بهطور علنی نارضایتی خود را از طرح جدید ایران اعلام کند، امری که هم با هشدار و هم نوعی ابراز خوشبینی همراه بود.
او در شبکههای اجتماعی نوشت که به درخواست رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس تصمیم گرفته است حمله برنامهریزیشده به ایران را متوقف کند. وی سپس اضافه کرد که اکنون شانس «بسیار خوبی» وجود دارد که ایالات متحده بتواند با ایران به توافقی دست یابد تا از دستیابی تهران به سلاح هستهای جلوگیری شود.
ترامپ اگرچه جزییاتی درباره این «شانس خوب» ارائه نکرد، اما سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز در همین روز اعلام کرد که حکومت ایران از ایالات متحده، «اصلاحاتی» در پاسخ به طرح پیشنهادی خود دریافت کرده است.
ایران با ایالات متحده و اسرائیل از روز ۱۹ فروردین در شرایط آتشبس بهسرمیبرد. این مدت درگیریهای نظامی تا حد زیادی فروکش کرده، اما دستیابی به توافق صلح پایدار همچنان دشوار است.
از سویی عربستان سعودی روز دوشنبه اعلام کرد که سه پهپاد را رهگیری کرده است؛ این اتفاق یک روز پس از حمله پهپادی به نیروگاه انرژی هستهای برکه در امارات متحده عربی رخ داد، امری که نگرانیهای بیشتری را در مورد احتمال وقوع یک جنگ تمامعیار دیگر در خلیج فارس، همزمان با طولانی شدن مذاکرات صلح، ایجاد کرده است.
از طرح صلح ایران چه میدانیم؟
خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم روز دوشنبه گزارش داد که ایران طرح صلح اصلاحشده ۱۴ مادهای را برای پایان دادن به جنگ ارائه کرده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، هم در همین روز طی یک نشست خبری گفت که پاسخ تهران به پیشنهاد قبلی آمریکا «از طریق پاکستانِ به طرف آمریکایی منتقل شده است.»
واشینگتن و تهران در هفتههای اخیر و به دنبال جنگ ۳۹ روزه، چندین پیشنهاد رد و بدل کردهاند. با این حال، گفتوگوهای مستقیم اولیه که با میانجیگری پاکستان در اسلامآباد انجام شد به بنبست رسید و ترامپ هفته گذشته گفت که این آتشبس «در وضعیت کما» قرار دارد.
اگرچه جزئیات پیشنهادات در آخرین طرح ایران علنی نشده است، اما بقایی گفت که این خواستهها شامل آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران در خارج از کشور و رفع تحریمها است. او اظهار داشت: «نکات مطرحشده، خواستههای ایران هستند که به طور جدی توسط تیم مذاکرهکننده ایرانی در تمامی مذاکرات مورد تاکید قرار گرفتهاند.»
ایران همچنین پیش از این خواستار دریافت غرامت برای خسارات ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل، پایان دادن به محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا، و توقف درگیریها در تمامی جبههها از جمله در لبنان شده بود؛ جایی که نیروهای اسرائیلی همچنان به حملات روزانه خود ادامه میدهند.
در مقابل، واشینگتن از تهران خواسته است که برنامه هستهای خود را متوقف و تنگه هرمز را باز کند؛ آبراهی که قبل از جنگ، یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آنجا عبور میکرد.
اختلافات اصلی میان ایران و ایالات متحده چیست؟
۱. ذخایر اورانیوم غنیشده؛ یکی از اختلاف بزرگ بر سر ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. واشینگتن در طول مذاکرات از تهران خواسته است که اورانیوم غنیشده خود را واگذار کند، خواستهای که تهران در برابر آن مقاومت کرده است.
تصور میشود ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد. برای تولید سلاح هستهای به آستانه غنیسازی ۹۰ درصدی نیاز است. ایران همواره گفته است که قصدی برای ساخت سلاح هستهای ندارد. آمریکا میخواهد این ذخایر به او تحویل داده شود، اما گزارشها حاکی از آن است که ایران تنها حاضر است این اورانیوم را به کشور ثالث منتقل کند، آن هم در صورت موافقت نهایی.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، هفته گذشته در حاشیه نشست وزرای امور خارجه کشورهای بریکس در دهلی نو به خبرنگاران گفت که ایران و آمریکا در موضوع «مواد غنیشده» ایران به یک «بنبست» رسیدهاند و در نتیجه، «برای رسیدن به نتیجه با طرف آمریکایی پیشنهاد دادیم این بحث به تعویق بیفتد.»
او همچنین تایید کرد که با مقامات روسی درباره پیشنهاد مسکو برای نگهداری اورانیوم غنیشده ایران گفتوگو کرده است.
از سویی خبرگزاری ریانووستی نیز روز سهشنبه ۲۹ اردیبهشت گزارش داد، شرکت هستهای دولتی روساتم اطمینان دارد که میتواند کارکنان خود را در هفتههای آینده به نیروگاه هستهای بوشهر در ایران بازگرداند، امری که نشان از همکاری هستهای تهران و مسکو در این شرایط دارد.
شرکت روساتم که در حال ساخت دو واحد جدید در نیروگاه بوشهر است، پس از شروع جنگ علیه ایران، صدها نفر از کارکنان خود را از این نیروگاه خارج کرد.
۲. اصل حق غنیسازی؛ آمریکا و ایران همچنین بر سر این موضوع که آیا اصلا باید به ایران اجازه غنیسازی اورانیوم داده شود یا خیر، اختلاف نظر دارند. تحت توافق برجام در سال ۲۰۱۵، ایران میتوانست غنیسازی را تا ۳.۶۷ درصد (که برای توسعه برنامه انرژی هستهای کافی است) ادامه دهد. ترامپ در سال ۲۰۱۸، علیرغم گزارشهای مکرر آژانس بینالمللی انرژی اتمی مبنی بر پایبندی ایران به تعهداتش، آمریکا را از این توافق خارج کرد. اکنون گفته میشود آمریکا خواستار توقف کامل هرگونه غنیسازی اورانیوم از سوی ایران برای یک دوره ۲۰ ساله است.
۳. تنگه هرمز؛ یکی دیگر از نقاط اختلاف دو کشور، تنگه هرمز در خلیج فارس است. از اوایل جنگ در اسفند ماه، ایران تردد کشتیها را از این تنگه محدود کرده است؛ آبراه باریکی که تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را به اقیانوس آزاد متصل میکند و در زمان صلح، ۲۰ درصد نفت و گاز مایع جهان از آن عبور میکند. ایران به کشتیهای کشورهای خاصی اجازه عبور داده است، اما آنها ملزم به هماهنگی و مذاکره با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند.
ایران در پیشنهادات قبلی خود برای پایان دادن به جنگ، بر دریافت عوارض یا حق عبور از کشتیهایی که مایل به تردد از این تنگه هستند تاکید کرده بود؛ پیشنهادی که واشینگتن بارها آن را رد کرده است. در هفتههای اخیر ایالات متحده اقدام به محاصره دریایی ایران کرده که این امر باعث اختلال بیشتر در عرضه جهانی نفت و گاز شده است. رسانههای دولتی ایران به نقل از وزارت امور خارجه گزارش دادند که تیمهای فنی ایران و عمان در عمان دیدار کردند تا مکانیزمی را برای عبور امن در تنگه هرمز بررسی کنند.
۴. شبکه گروههای نیابتی: سومین نقطه اصطکاک بزرگ، حمایت ایران از شبکهای از گروههای مسلح در خاورمیانه است که آن را «محور مقاومت» مینامد. این گروهها شامل حوثیها در یمن ، حزبالله در لبنان و چندین گروه مستقر در عراق و سوریه هستند.
منابع: وبسایت آکسیوس، خبرگزاری رویترز، شبکه خبری الجزیره، خبرگزاری تسنیم و حساب کاربری دونالد ترامپ در شبکههای اجتماعی
