نیماد – مذاکرات غیرمستقیم ایران و ایالات متحده جهت دستیابی به توافقی برای پایان جنگ، روز دوشنبه ۴ خرداد با سفر مقامات عالی ایران به قطر و شرطگذاری کاخ سفید برای کشورهای منطقه که این توافق را به پیوستن آنها به پیمان صلح با اسرائیل منوط کرده است، وارد مراحل تازهای شد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با انتشار پست جدیدی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد که گفتگوها با ایران «به خوبی پیش میرود»، اما هشدار قبلی خود را تکرار کرد که این توافق یا «یک توافق عالی برای همه» خواهد بود یا اصلاً توافقی در کار نخواهد بود؛ موضوعی که احتمال ازسرگیری حملات به ایران را در صورت شکست مذاکرات صلح افزایش میدهد.
او در ادامه اظهار داشت که پیوستن برخی کشورهای منطقه شامل عربستان سعودی، قطر، مصر، اردن، ترکیه و پاکستان به پیمان صلح موسوم به پیمان ابراهیم، باید «اجباری» باشد و این بخشی از طرح واشینگتن برای دستیابی به توافق با ایران است.
تمامی این کشورها تا حدودی به تسهیل مذاکرات میان واشینگتن و تهران برای پایان دادن به جنگ کنونی کمک کردهاند و در این میان، پاکستان نقش پیشرو را بر عهده داشته است.
ترامپ ضمن اعلام این خبر که روز شنبه با قدرتهای منطقهای گفتوگو کرده است، نوشت: «ممکن است یک یا دو کشور دلایلی برای نپیوستن به پیمان ابراهیم داشته باشند که این مسئله پذیرفته خواهد شد، اما بیشتر آنها باید آماده، مایل و قادر باشند تا توافق با ایران را به رویدادی بسیار تاریخیتر، تبدیل کنند.»
وی افزود: «پیمان ابراهیم برای کشورهای عضو (امارات متحده عربی، بحرین، مراکش، سودان و قزاقستان)، حتی در این دوران جنگ و درگیری، شکوفایی مالی، اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته است؛ به طوری که اعضای فعلی هرگز فکر خروج از آن یا حتی وقفهای کوتاه نداشتهاند.»
امارات متحده عربی و بحرین در طول دوره اول ریاستجمهوری ترامپ در سال ۲۰۲۰ این پیمان را امضا کردند و با شکستن یک تابوی دیرینه، به اولین کشورهای عربی تبدیل شدند که پس از یک ربع قرن، اسرائیل را به رسمیت شناختند.
مراکش و سودان نیز در ادامه به این مسیر پیوستند، هرچند در سودان به دلیل بیثباتی داخلی ناشی از درگیریها و آشفتگیهای سیاسی، این پیمان به تصویب نهایی نرسید. قزاقستان نیز علیرغم آنکه در سال ۱۹۹۲ روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل برقرار کرده بود، سال گذشته اعلام کرد که به این پیمان میپیوندد.
از زمان امضای این توافقنامه تاریخی، اسرائیل و به ویژه امارات متحده عربی روابط اقتصادی و امنیتی نزدیکی، از جمله همکاریهای دفاعی و یک پیمان تجارت آزاد ایجاد کردهاند. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، هم پیش از این تمایل احتمالی خود را برای عادیسازی روابط با اسرائیل ابراز کرده است، اما عربستان سعودی اعلام کرده که به رسمیت شناختن اسرائیل مشروط به تشکیل کشور مستقل فلسطین است.
اما پیوند زدن این موضوع با مسئله توافق با ایران در حالی است که گفتوگوها میان تهران و واشینگتن برای امضای تفاهمنامهای که زمینه را برای پایان تخاصم هموار میکند به اوج خود رسیده است.
رسانههای داخلی روز دوشنبه گزارش دادند که محمد باقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی، برای گفتوگو در مورد «حساسترین مسائل حل نشده» در رابطه با یادداشت تفاهم با آمریکا، وارد قطر شدهاند.
یک دیپلمات منطقهای به شبکه خبری الجزیره گفت که تمرکز سفر این هیئت به دوحه بر مسائل مربوط به تنگه هرمز و اورانیوم غنیشده با غلظت بالا است. وی افزود: «رئیس بانک مرکزی هم جزو این هیئت است تا در مورد موضوع پولهای مسدود شده که در [یادداشت تفاهم] قرار است بخشی از آن آزاد شود، بحث کند.»
گزارشهای پیشین حاکی از آن بود که آزادسازی بخشی از پولهای بلوکهشده ایران توسط آمریکا یکی از بندهای تفاهمنامه احتمالی تهران و واشینگتن خواهد بود، اما مذاکرات بر سر برنامه هستهای ایران پس از امضای این تفاهمنامه و در بازه زمانی ۳۰ تا ۶۰ روزه انجام خواهد شد.
در این حال اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز گفت که در مذاکرات با آمریکا، در مورد «بخش بزرگی از موضوعات مورد بحث» پیشرفتهایی حاصل شده است، اما این به معنای «قریبالوقوع بودن امضای توافقنامه» نیست.
