وبسایت میدل ایست آی به نقل از چند مقام آمریکایی و منطقهای گزارش داده است که برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در گفتوگوهای غیرعلنی با آمریکا و کشورهای اروپایی گفتهاند با اصل پرداخت هزینه برای عبور از تنگه هرمز مخالفتی ندارند، اما با واگذاری کنترل این آبراه به ایران مخالف هستند.
بر اساس این گزارش، از نگاه برخی دولتهای عربی، پرداخت مبلغی محدود برای استفاده از تنگه هرمز مسئله مهمی نیست و تأثیر چندانی بر اقتصاد آنها ندارد. به گفته مقامهایی که با میدل ایست آی گفتوگو کردهاند، نگرانی اصلی این کشورها آن است که ایران بتواند درباره ورود و خروج کشتیها نقش تعیینکننده پیدا کند.
یکی از مقامهای آمریکایی به این وبسایت گفته است که برای برخی کشورهای خلیج فارس، هزینه احتمالی عبور از تنگه در مقایسه با اهمیت ثبات منطقه «ناچیز» است. مقام دیگری نیز گفته است کشورهای عربی بیش از هر چیز نگران آن هستند که ایران بتواند هر زمان که بخواهد، عبور کشتیها را محدود یا متوقف کند.
وزیر خارجه عمان: پایگاههای آمریکا امنیتساز نبودند؛ منشا تهدید تلآویو است نه تهران
این گزارش همزمان با افزایش دوباره تنشها میان ایران و آمریکا منتشر شده است؛ موضوعی که بار دیگر امنیت تنگه هرمز را به یکی از محورهای اصلی تحولات منطقه تبدیل کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه پیشنهاد کرده بود که ایالات متحده در ازای تأمین امنیت تنگه هرمز، از کشورهای عربی خلیج فارس ۲۰ درصد هزینه دریافت کند. او گفته بود کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات، قطر، بحرین و کویت باید در ازای حفاظت آمریکا از این آبراه راهبردی، سهم خود را بپردازند.
اظهارات ترامپ با موضع مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تفاوت داشت. روبیو همان روز گفته بود هیچ کشوری حق ندارد برای عبور از آبراههای بینالمللی عوارض یا هزینه تعیین کند. مقامهای امارات و برخی دیگر از کشورهای عربی نیز پیشتر تلاش ایران برای دریافت هزینه از کشتیهای عبوری را رد کرده بودند.
ترامپ اما یک روز بعد از پیشنهاد اولیه خود، موضعش را تغییر داد و گفت به جای دریافت مستقیم هزینه، انتظار دارد کشورهای عربی سرمایهگذاریهای بیشتری در آمریکا انجام دهند. او در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت که پس از گفتوگو با رهبران منطقه، تصمیم گرفته است طرح دریافت هزینه را با توافقهای تجاری و سرمایهگذاری جایگزین کند.
برای جهانی آماده شوید که بر پایه ائتلافهای موردی اداره میشود
رئیسجمهور آمریکا در عین حال تأکید کرد که واشینگتن نباید بدون دریافت منفعت اقتصادی، امنیت این آبراه را برای همه کشورها، از جمله چین، تأمین کند. او گفت کشورهای خلیج فارس آمادگی دارند سرمایهگذاریهای بیشتری در اقتصاد آمریکا انجام دهند و این راهحل را جایگزین دریافت مستقیم هزینه دانست.
میدل ایستآی همچنین گزارش داده است که تلاشهای ایران برای ایجاد سازوکاری جهت دریافت «هزینه خدمات» در تنگه هرمز با تصمیم عمان برای عبور آزاد کشتیها از آبهای سرزمینی این کشور با مانع روبهرو شده است. به نوشته این وبسایت، این اقدام عمان استدلال حقوقی احتمالی ایران برای دریافت هزینه خدمات ناوبری را تضعیف کرده است.
این گزارش به نقل از چند مقام آمریکایی و منطقهای همچنین مدعی است که عمان طی هفتههای اخیر تحت فشار آمریکا و برخی کشورهای منطقه قرار داشته تا از طرحهای ایران فاصله بگیرد. میدل ایست آی همچنین ادعا کرده است که ایران در واکنش به این تحولات، شناورهایی متعلق به قطر، امارات و عربستان را در آبهای عمان هدف قرار داده است. این ادعا در گزارش با شواهد یا تأیید مستقل همراه نیست.
بر اساس کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل، هر کشور میتواند تا ۱۲ مایل دریایی را به عنوان آبهای سرزمینی خود اعلام کند. از آنجا که تنگه هرمز در باریکترین نقطه ۲۱ مایل دریایی عرض دارد، ایران و عمان تنها دو کشور ساحلی این آبراه هستند. به گفته برخی کارشناسان حقوق بینالملل که میدل ایستآی با آنها گفتوگو کرده، همکاری تهران و مسقط میتوانست مبنایی حقوقی برای دریافت «هزینه خدمات راهبری» ایجاد کند، اما تصمیم عمان برای عبور آزاد کشتیها این امکان را تا حد زیادی از بین برده است.
