الجزیره در گزارشی به پیامدهای ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اقلیم کردستان عراق پرداخته و نوشته است که این منطقه خودمختار، علاوه بر حملات موشکی و پهپادی، با خسارتهای گسترده اقتصادی و کاهش شدید تجارت روبهرو شده است.
اقلیم کردستان عراق طی حدود پنج ماه گذشته تحت تأثیر مستقیم جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران و پیامدهای منطقهای آن قرار گرفته است. با وجود تلاش دولت اقلیم کردستان برای دور نگه داشتن خود از درگیری و خودداری از جانبداری یا اجازه استفاده از خاک این منطقه برای حمله به ایران، پیامدهای جنگ برای اقلیم و عراق سنگین بوده است.
از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، صدها موشک و پهپاد به اقلیم کردستان عراق اصابت کردهاند.
مسرور بارزانی، نخستوزیر دولت اقلیم کردستان عراق، در گفتوگو با الجزیره گفته است که این منطقه در جریان جنگ «بهای سنگینی» پرداخته است.
او گفت: «ما بیش از هزار بار هدف موشکها و پهپادهایی قرار گرفتهایم که یا به طور مستقیم از ایران شلیک شدهاند یا از داخل عراق و توسط برخی گروههای شبهنظامی. به باور ما همه این حملات علیه کردستان غیرقابل توجیه هستند. متاسفانه تلفات انسانی داشتهایم و تعدادی از مردم را از دست دادهایم. بسیاری از زیرساختهای ما نیز بهشدت آسیب دیدهاند.»
بارزانی همچنین گفت که درگیری منطقهای و پیامدهای امنیتی آن باعث کاهش ۷۰ درصدی تجارت در اقلیم کردستان شده است.
بر اساس اطلاعات دولت اقلیم کردستان، حملات صورتگرفته مراکز نظامی و امنیتی، تاسیسات انرژی، پایگاهها و مقرهای احزاب مخالف کرد ایرانی و همچنین مناطق غیرنظامی را هدف قرار دادهاند.
جنگ و اقتصادی که از پیش در بحران بود
یکی از نخستین قربانیان این حملات، اقتصاد اقلیم کردستان بوده است؛ بهویژه بخش نفت و گاز و همچنین فعالیت شرکتها و جریان سرمایهگذاری.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که اقلیم کردستان پیش از آغاز جنگ نیز با یک بحران مالی مزمن دستوپنجه نرم میکرد و اختلافات آن با دولت فدرال عراق در بغداد بر سر پرداخت حقوق کارکنان دولت، فروش نفت و تقسیم درآمدها همچنان ادامه داشت.
پیشوا هورامانی، سخنگوی دولت اقلیم کردستان، به الجزیره گفته است که میزان خسارتهای واردشده به اقلیم در نتیجه جنگ، تنها تا ماه آوریل، حدود یک تریلیون و ۵۰۰ میلیارد دینار عراق، معادل حدود ۱.۱۴ میلیارد دلار، برآورد شده است. به گفته او، این آمار در اختیار دولت عراق نیز قرار گرفته است.
گروههای مسلح مورد حمایت ایران
مقامهای اقلیم کردستان میگویند عاملان حملات را شناسایی کرده و نام آنها را در اختیار دولت مرکزی عراق در بغداد قرار دادهاند.
سخنگوی دولت اقلیم کردستان گفت: «ما نام این گروهها را در اختیار دولت پیشین و دولت کنونی عراق قرار دادهایم. اینها گروههایی هستند که به صورت غیرقانونی و خارج از نهادهای دولتی سلاح در اختیار دارند، اما تاکنون نه دولت قبلی و نه دولت فعلی عراق اقدامی علیه آنها انجام ندادهاند.»
او همچنین تأکید کرد که حملات این گروهها به اقلیم کردستان حتی پیش از آغاز جنگ ایران نیز جریان داشته است.
تنها چند ساعت پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، مواضع و تأسیسات آمریکا در اقلیم کردستان عراق هدف حملات تلافیجویانه گروههای مورد حمایت تهران قرار گرفت؛ تحولاتی که عراق را نیز به درگیریای کشاند که از آن زمان به بخشهای بیشتری از خاورمیانه و فراتر از آن گسترش یافته است.
از آن زمان، مواضع آمریکا در عراق بارها هدف حملات گروههای نزدیک به ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفته و آمریکا نیز در مقابل، حملاتی را علیه گروههای مسلح عراقی انجام داده است.
آمریکا هرگز به لامردِ کوچک حمله نمیکند؛ گزارش تحقیقی یک رسانه نروژی از حمله موشکی مرگبار به لامرد
سپاه پاسداران همچنین گروههای کرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق را هدف قرار داده است. این حملات پس از انتشار گزارشهایی انجام شد که از برنامه واشینگتن برای مسلح کردن این گروهها به منظور مقابله با تهران حکایت داشت.
رهبر یکی از گروههای ناسیونالیست کرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان نیز پیشتر به الجزیره گفته بود که احتمال انجام عملیات زمینی فرامرزی کردهای ایرانی در داخل ایران «بسیار زیاد» است.
در طول جنگ، مناطق دیگری از عراق نیز هدف حمله قرار گرفتهاند. حملات پهپادی و موشکی فرودگاه بینالمللی بغداد، که یک پایگاه نظامی و یک مرکز دیپلماتیک آمریکا را نیز در خود جای داده است، و همچنین میدانهای نفتی و تأسیسات دیگر را هدف قرار دادهاند.
نگرانی از گروههای مسلح خارج از کنترل دولت
الجزیره در ادامه گزارش مدعی است که برای بسیاری در اقلیم کردستان، فعالیت گروههای مسلح مورد حمایت ایران به یکی از عوامل بیثباتی و نگرانیهای امنیتی تبدیل شده است.
همزمان، دولت ایران معتقد است که اقلیم کردستان محل استقرار گروههای مسلح مخالف حکومت ایران است که مترصد حمله به داخل کشور هستند.
جبار یاور، کارشناس امنیتی و دبیرکل پیشین وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان، میگوید این گروهها از دستورات دولت عراق پیروی نمیکنند.
او گفت: «گلولهباران مداوم از سوی گروههای مسلحی که خارج از چارچوب قانون فعالیت میکنند، گروههایی که برای همه شناختهشدهاند و از تصمیمهای فرمانده کل نیروهای مسلح عراق پیروی نمیکنند، برای اقلیم کردستان مشکلات امنیتی ایجاد کرده است.»
به گفته یاور، پنج یا شش گروه مسلح در حملات به اقلیم کردستان نقش دارند که از جمله آنها میتوان به کتائب حزبالله عراق، کتائب سیدالشهدا، کتائب امام علی و جنبش النجباء اشاره کرد.
اهرم تنگه هرمز بر تجارت سلاحی پرقدرت است، اما تاریخ انقضا دارد
او همچنین گفت بیشتر حملات از مناطق دشت نینوا و نواحی اطراف کرکوک و صلاحالدین انجام میشوند و افزود که نه دولت اقلیم کردستان و نه دولت مرکزی عراق از سامانه جامع دفاع هوایی برخوردار نیستند.
شوک تنگه هرمز
اما نگرانیهای اقتصادی تنها به اقلیم کردستان محدود نمیشود و کل عراق را تحت تأثیر قرار داده است. وزارت نفت عراق با اشاره به اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز که بخش عمده صادرات نفت خام این کشور را متوقف کرده، در تمامی میدانهای نفتی توسعهیافته توسط شرکتهای خارجی اعلام «فورس ماژور» یا وضعیت قهری کرده است.
در چنین وضعیتی، دولت عراق دستور توقف تولید نفت را صادر کرده و بر اساس مفاد قراردادها، شرکتهای خارجی نیز بابت این توقف غرامتی دریافت نخواهند کرد.
این بحران در شرایطی رخ داده که دولت علی الزیدی، نخستوزیر عراق، برنامهای اقتصادی مبتنی بر اجرای پروژه «جاده توسعه» و گسترش مشارکت با بخش خصوصی و شرکتهای بینالمللی پیشنهاد کرده بود؛ برنامهای که هدف آن بازسازی ساختار اقتصادی عراق و کاهش وابستگی این کشور به نفت اعلام شده است.
با این حال، بسته شدن تنگه هرمز محدودیت توانایی عراق برای مقابله با بحرانهای بزرگ را آشکار کرده است.
توقف صادرات نفت به کاهش شدید درآمدهای دولت منجر شده و این مشکل با تأخیر در اجرای پروژههای مربوط به متنوع کردن مسیرهای صادراتی عراق از طریق ترکیه، سوریه، اردن و عربستان سعودی تشدید شده است. بسیاری از این پروژهها سالهاست تحت تأثیر اختلافات سیاسی متوقف یا کند شدهاند و در نتیجه دولت عراق اکنون با فشار مالی کمسابقهای روبهرو است.
سقوط تولید نفت و درآمدهای اقلیم
برای اربیل، ادامه یا گسترش جنگ میتواند نگرانیهای امنیتی کنونی را به بحرانی اقتصادی بهمراتب عمیقتر تبدیل کند؛ بهخصوص اگر توقف تولید نفت و گاز طولانی شود یا حملات به تأسیسات انرژی ادامه پیدا کند.
آلند کریم صالح، پژوهشگر اقتصادی و نایبرئیس بنیاد ویژن برای مطالعات استراتژیک، هشدار داده است که توقف کامل صادرات نفت میتواند پیامدهایی فاجعهبار برای اقلیم کردستان داشته باشد.
کارشناسان سازمان ملل: نسلکشی در اراضی اشغالی فلسطینی بدون وقفه ادامه دارد
او میگوید: «اگر جنگ ادامه پیدا کند و گستردهتر شود، آسیب بسیار بزرگی به بخش انرژی، از جمله نفت و گاز، وارد خواهد شد و میزان خسارت در آن صورت میتواند به صددرصد برسد.»
به گفته صالح، بمباران ایران پیش از این نیز فعالیت میدان گازی خورمور را متوقف کرده و تأمین برق اقلیم کردستان را تحت تأثیر قرار داده است.
او افزود که بر اساس توافق با دولت مرکزی عراق، قرار بود روزانه ۲۰۰ هزار بشکه نفت صادر شود، اما اکنون تولید به تنها حدود ۳۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است؛ رقمی که با توجه به تحولات امنیتی مرتب تغییر میکند.
به گفته این پژوهشگر، دولت اقلیم کردستان سالها پیش از این جنگ نیز با بحران مالی مواجه بود، اما در پی جنگ درآمدهای غیرنفتی آن حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است؛ درآمدی که اکنون حتی برای تأمین نیازهای اولیه دستگاههای دولتی نیز کافی نیست.
بازار املاک نیز از پیامدهای جنگ در امان نمانده و به گفته صالح، قیمتها در این بازار بین ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش یافته است.
نگرانی از تبدیل اقلیم کردستان به میدان دائمی تسویهحساب
نگرانی در شهرهای اصلی اقلیم کردستان، از جمله اربیل، سلیمانیه و دهوک، تنها ناشی از ادامه حملات موشکی و پهپادی نیست.
با طولانیتر شدن جنگ، نگرانی دیگری نیز در حال افزایش است: اینکه اقلیم کردستان به عرصهای دائمی برای تسویهحساب میان ایران و نیروهای همسو با آن از یک سو و آمریکا و متحدانش از سوی دیگر تبدیل شود.
ادامه چنین وضعیتی میتواند منطقهای را که پیش از جنگ نیز با مشکلات مالی و اختلافات سیاسی با بغداد مواجه بود، همزمان در برابر دو بحران قرار دهد: ناامنی مزمن و رکود اقتصادی عمیقتر.
