یک روزنامهنگار ساکن تهران، در گزارشی تحقیقی درباره آمار کشتهشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ نوشت، که بازه «۵ تا ۲۰ هزار کشته» منتسب به مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، آمار رسمی سازمان ملل نبوده و سخنان او نادرست بازتاب یافته است. این گزارش همچنین به نقش امیر پاراستا، پزشک ایرانی-آلمانی و مشاور رسمی نوفدی، میپردازد که برخی آمارهای بالای کشتهشدگان به نقل از او در رسانههای بینالمللی منتشر شده است.
یکی از محورهای مهم گزارشی که توسط کریم نیکونظر نوشته شده، نقش «امیر پاراستا، پزشک ایرانی-آلمانی» است که گفتههای او درباره شمار کشتهشدگان در شماری از رسانههای بینالمللی بازتاب یافته است. نیکونظر مینویسد پاراستا، که در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ نیز با مجروحان و آسیبدیدگان چشمی همکاری داشته، در عین حال «مشاور رسمی «اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران» (نوفدی) است؛ سازمانی مستقر در واشنگتن که از بازگشت سلطنت پهلوی حمایت میکند.
به نوشته نیکونظر، این وابستگی سیاسی به خودی خود به معنای نادرست بودن اطلاعات پاراستا نیست، اما از آنجا که برخی رسانهها اظهارات او را به عنوان گفتههای یک پزشک یا منبع مستقل بازتاب دادهاند، اطلاع از این زمینه برای ارزیابی اعتبار منبع اهمیت دارد.
نیکونظر همچنین نوشته است که دسترسی مستقیم به پاراستا آسان نبوده و در نهایت پس از تماس با یک مرکز چشمپزشکی در مونیخ، فردی به نام کاشینا بورکه از طرف او پاسخ داده است. در برابر پرسش نیکونظر درباره «روششناسی جمعآوری دادهها و چگونگی رسیدن به آمار اعلامشده»، تنها لینکی برای او فرستاده شده که به سایتی وابسته به یک سازمان طرفدار پهلوی مربوط بوده و، به گفته نیکونظر، پاسخی به پرسشهای روششناختی او نمیداده است. پس از آن نیز درخواست دوباره برای توضیح درباره روش کار بدون پاسخ مانده است. نیکونظر این مسئله را از آن جهت مهم میداند که ارقام منتسب به پاراستا در رسانههایی چون تایم و حتی در مباحث مربوط به شورای حقوق بشر سازمان ملل بازتاب یافته بود.
بخش دیگری از گزارش به «مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران» مربوط است. نیکونظر از ساتو درباره بازه «پنج تا ۲۰ هزار کشته» که در برخی منابع به او نسبت داده شده بود، پرسیده است. ساتو در پاسخ تأکید کرده که این ارقام، آمار اعلامشده از سوی او یا سازمان ملل نبوده، بلکه تنها به دامنهای از تخمینهای در گردش میان سازمانهای مدنی و حقوق بشری اشاره داشته و سخنان او بعداً به شکلی نادرست به عنوان «آمار سازمان ملل» بازنشر شده است.
نیکونظر در نهایت به رقم قطعی و جایگزینی برای شمار کشتهشدگان نمیرسد و تأکید میکند مسئله اصلی گزارش او نیز تعیین یک عدد نهایی نیست. پرسش محوری او این است که برخی آمارها، بهویژه ارقام بسیار بالا، با چه روش و بر اساس چه دادههایی تولید شدهاند و چگونه در شرایط قطع گسترده اینترنت و دشواری دسترسی مستقل به اطلاعات، به رسانههای بینالمللی و سپس به مباحث رسمی راه یافتهاند.
او هشدار میدهد که ورود ارقام تأیید نشده به گزارشها و اسناد رسمی میتواند بر روایتهای تاریخی، قطعنامهها و حتی روندهای قضایی آینده اثر بگذارد. به اعتقاد نیکونظر، آنچه این مناقشه را پیچیدهتر کرده، بحران اعتماد و فضای شدیداً سیاسی و ایدئولوژیک پیرامون آمار قربانیان است. او گزارشش را بدون ارائه عدد نهایی به پایان میرساند و یادآوری میکند که فارغ از اختلاف بر سر آمار، پشت هر یک از این اعداد زندگی انسانی قرار داشته است.
