فشارهای دونالد ترامپ بر اعضای ناتو هنوز به خروج گسترده نیروهای آمریکایی از اروپا منجر نشده، اما اعتماد دو سوی اقیانوس اطلس را بهشدت کاهش داده و کشورهای اروپایی و کانادا را به سوی آیندهای سوق داده است که در آن وابستگی کمتری به تسلیحات، فناوری و حمایت نظامی آمریکا خواهند داشت.
خبرگزاری رویترز در گزارشی تحقیقی، بر پایه گفتوگو با بیش از ۵۰ مقام فعلی و پیشین، افسر نظامی، دیپلمات و کارشناس دفاعی، وضعیت ناتو را اتحادی «تحت فشار، اما هنوز پابرجا» توصیف کرده است.
پایگاه هوایی «میهایل کوگالنیچانو» در رومانی، تصویری از تناقض موجود در سیاست ترامپ ارائه میدهد. این پایگاه که در نزدیکی مرز اوکراین قرار دارد، از سال ۱۹۹۹ میزبان نیروهای آمریکایی بوده است. سال گذشته، حدود نیمی از دو هزار نیروی آمریکایی مستقر در رومانی این کشور را ترک کردند؛ اقدامی که با توجه به ورود مکرر پهپادهای روسی به قلمرو ناتو، نگرانیهایی جدی به وجود آورد.
با این حال، هنگامی که خبرنگاران رویترز در ماه ژوئیه از این پایگاه بازدید کردند، ۹ هواپیمای سوخترسان آمریکایی کیسی-۱۳۵ را در آنجا دیدند. این هواپیماها برای پشتیبانی از جنگندهها و بمبافکنهای آمریکا در جریان جنگ ایران مستقر شده بودند و بیش از دو ماه بعد نیز همچنان در پایگاه حضور داشتند. این حضور نشان میدهد که واشینگتن، با وجود تهدیدهای ترامپ علیه ناتو، برای عملیات نظامی در اروپا، خاورمیانه و مناطق دیگر همچنان به پایگاههای اروپایی نیاز دارد.
ترامپ بارها متحدان اروپایی را به کمکاری در تامین هزینههای دفاعی متهم کرده و حتی گفته است اگر کشورهای عضو ناتو سهم مورد نظر واشینگتن را نپردازند، آمریکا از آنها دفاع نخواهد کرد. کشورهای اروپایی و کانادا در سال ۲۰۲۵ در مجموع معادل ۲.۳ درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف امور دفاعی کردند. همه اعضای ناتو، بهجز اسپانیا، پذیرفتهاند که تا سال ۲۰۳۵ هزینههای دفاعی و امنیتی خود را به پنج درصد تولید ناخالص داخلی برسانند.
جفری ساکس: «عملیات طرد اقتصادی» آمریکا علیه ایران محکوم به شکست است
کاخ سفید این افزایش را نتیجه فشارهای ترامپ میداند، اما حمله گسترده روسیه به اوکراین نیز نقش مهمی در افزایش بودجههای نظامی اروپا داشته است.
با وجود این، مساله فقط میزان هزینههای دفاعی نیست. بسیاری از مقامهای اروپایی میگویند سخنان ترامپ، اعتبار ماده پنجم پیمان آتلانتیک شمالی را تضعیف کرده است؛ مادهای که حمله به هر عضو ناتو را حمله به همه اعضا تلقی میکند. اگر روسیه باور کند که آمریکا حاضر نیست از متحدان خود دفاع کند، قدرت بازدارندگی ناتو نیز کاهش خواهد یافت.
پنتاگون اکنون در حال بررسی آرایش نیروهای آمریکایی در اروپاست. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، پیش از نشست ماه ژوئن ناتو قصد داشت کاهش حدود ۲۵ هزار نیرو را اعلام کند، اما با مخالفتهایی در دولت و کنگره روبهرو شد. آمریکا در حال حاضر بیش از ۸۱ هزار نیروی نظامی در اروپا دارد و کاهش پیشنهادی، شمار آنها را به پایینتر از حداقل ۷۶ هزار نیروی تعیینشده از سوی کنگره میرساند.
به گفته منابع رویترز، امکان دارد هگست پس از پایان بررسی ششماهه پنتاگون بار دیگر همان کاهش ۲۵ هزار نفری را پیشنهاد کند. سندی داخلی نیز نشان میدهد پنتاگون ۵۷ پرسش برای سنجش تعهد نظامی، مالی و حتی سیاسی متحدان تهیه کرده است. یکی از پرسشها این است که آیا کشور مورد نظر به شکل علنی از اولویتهای سیاست خارجی آمریکا حمایت کرده است یا نه.
در مقابل، اروپا و کانادا منتظر تصمیم واشینگتن نماندهاند. رویترز دریافته است که دستکم هشت عضو ناتو، شامل کانادا، لهستان، دانمارک، اسپانیا، نروژ، ترکیه، فرانسه و آلمان، در حال بررسی راههایی برای کاهش وابستگی به صنایع نظامی و فناوری آمریکایی هستند.
کانادا در ماه ژوئن یک سامانه راداری ۱.۷ میلیارد دلاری ساخت استرالیا را به رقیب آمریکایی آن ترجیح داد. اتاوا همچنین هواپیماهای هشدار زودهنگام سوئدی خریداری کرده و در حال بررسی خرید جنگندههای سوئدی گریپن به جای سفارش تعداد بیشتری از جنگندههای اف-۳۵ آمریکایی است. چنین تصمیمهایی نگرانی مقامهای پنتاگون و شرکتهای بزرگ تسلیحاتی آمریکا را برانگیخته است.
با این همه، جدا شدن اروپا از ساختار نظامی آمریکا در کوتاهمدت امکانپذیر نیست. بسیاری از ارتشهای اروپایی طی دههها با فناوری، تسلیحات و زنجیره تامین آمریکا ادغام شدهاند و ایجاد ظرفیتهای جایگزین سالها زمان میبرد.
تناقض سیاست ترامپ نیز در همینجا آشکار میشود. آمریکا از یک سو متحدان خود را تهدید میکند و از سوی دیگر میلیاردها دلار برای توسعه پایگاههایش در بریتانیا، اسپانیا و رومانی هزینه میکند. پایگاههای روتا و مورون در اسپانیا برای دسترسی آمریکا به اقیانوس اطلس، مدیترانه، خاورمیانه و شمال آفریقا اهمیت حیاتی دارند. واشینگتن همچنین بیش از چهار میلیارد دلار برای توسعه هفت پایگاه هوایی در بریتانیا اختصاص داده است.
فشار ترامپ سبب شده است اروپا هزینههای نظامی خود را افزایش دهد، اما همین فشار ممکن است نتیجهای خلاف انتظار واشینگتن داشته باشد: اروپایی مسلحتر که اعتماد کمتری به آمریکا دارد و بخش بزرگتری از تسلیحات خود را از تولیدکنندگان غیرآمریکایی میخرد. ناتو هنوز فرو نپاشیده است، اما تردید درباره تعهد واشینگتن، مناسباتی را تغییر داده که بازسازی آن، حتی پس از پایان دوران ترامپ، آسان نخواهد بود.
