پاپ لئو چهاردهم، نخستین پاپ آمریکایی، با انتقاد علنی از سیاستهای سختگیرانهٔ مهاجرتی دونالد ترامپ، شکاف آشکاری را با بخش اثرگذاری از محافظهکاران کاتولیک رقم زد؛ شکافی که بهگفته ناظران عملاً به «پایان ماهعسل» او با این جریان تعبیر شده است. لئو در گفتوگویی با خبرنگاران تصریح کرد: «نمیتوان از یکسو خود را مخالف سقط جنین و حامیِ حیات دانست و از سوی دیگر از سیاستهایی حمایت کرد که با مهاجران رفتاری غیرانسانی دارند.»
زمینهٔ شکلگیری انتظار محافظهکاران از لئو
پس از انتخاب لئو در ماه مه ۲۰۲۵، بسیاری از کاتولیکهای محافظهکار از رویکرد او دلگرم شدند. او در نخستین حضور عمومی خود «موزِتّا»ی قرمزِ سنتی را بر تن کرد؛ نمادی تشریفاتی که پاپ فرانسیس در ۱۲ سال زمامداریاش بهندرت به آن رو میآورد. افزون بر این، لئو در همان ماههای نخست، مسیرهایی را برای برگزاری گستردهتر آیینهای لاتین در کلیسا گشود و با چهرههایی چون کاردینال ریموند برک و کاردینال رابرت سارا—که در دورهٔ پاپ پیشین از مناصب خود کنار گذاشته شده بودند—دیدارهای خصوصی داشت. حتی اجازهٔ برگزاری نیایش لاتین توسط کاردینال برک در کلیسای سنپیتر برای اواخر ماه جاری صادر شد؛ امری که در دورهٔ فرانسیس ممکن نشده بود. این نشانهها برای بسیاری بهمنزلهٔ همسویی لئو با گفتمان سنتگرایانه تلقی شد.
نقطهٔ چرخش: مهاجرت و مرزهای «حمایت از حیات»
اظهارات تازهٔ لئو دربارهٔ مهاجرت این برداشت اولیه را زیر سؤال برد. او میگوید: اگر واقعاً مدعی «حمایت از حیات» هستیم، این حمایت فقط به جنین محدود نمیشود. همان ارزشی که برای جانِ کودکِ در رحم قائل هستیم باید دربارهٔ جان مهاجر هم رعایت شود. از نظر پاپ، دفاع از زندگی به معنی دفاع از کرامت انسان در همهٔ موقعیتهاست، نه فقط در یک عرصهٔ خاص. در واکنش، سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، توصیف «غیرانسانی» بودن سیاستهای مهاجرتی دولت ترامپ را رد کرد.
دو موضع منتقدان؛ دقیقاً چه میگویند؟
واکنشها سریع و پرحجم بود. جوزف استریکلند، اسقف پیشین تگزاس که در زمان پاپ فرانسیس از کار برکنار شده بود، در شبکههای اجتماعی نوشت که چنین موضعی «ابهاماتی دربارهٔ قداست حیات و وضوح اخلاقی آموزهٔ کلیسا» پدید میآورد. همچنین وبلاگ سنتگرای Rorate Caeli که پیشتر پاپ فرانسیس را بهتندی نقد میکرد و از لئو استقبال کرده بود، با لحنی انتقادی از «مصاحبههای پیاپی پاپ» ابراز نارضایتی کرد. این واکنشها نشانهای از تغییر فضای محافظهکاران نسبت به پاپ جدید است.
استریکلند از چهرههای شاخص جناح راست کاتولیک در آمریکاست. نگرانی اصلی او این است که وقتی پاپ لئو «حمایت از حیات» را به حوزههایی مانند مهاجرت هم تعمیم میدهد، تمرکز تاریخی کلیسا بر مسألهٔ سقط جنین کمرنگ شود. از نگاه او، وظیفهٔ نخست کاتولیکها مبارزه با سقط جنین است و افزودن موضوعات دیگر به عنوان مؤلفههای هموزن، مرزهای روشن آموزه را مخدوش میکند. به بیان سادهتر، استریکلند میگوید: «اگر همهچیز بشود حیات، آنوقت هیچچیز اولویت ندارد.» بنابراین انتقاد او بیشتر دفاع از «اولویتبندی سنتی» است تا انکار ارزشهای اجتماعیِ دیگر.
این تریبون سنتگرایان در دورهٔ فرانسیس مرتباً از «مدرنگرایی» او انتقاد میکرد و انتخاب لئو را روزنهٔ بازگشت به سکوت معنوی و تمرکز بر آیینهای سنتی میدانست. اکنون اما با شنیدن مواضع اجتماعی لئو—از مهاجرت تا دیدار با روحانیان مرتبط با جامعهٔ الجیبیتی—احساس میکند مسیر تغییری که انتظار داشتند، کامل محقق نشده است. وقتی مینویسند «مصاحبههای پیاپی پاپ خستهکننده شده»، منظورشان این است که پاپ بیش از حد در رسانهها حرف میزند و بهجای تمرکز بر اجرای آیینهای سنتی و بازسازی اقتدارمناسک عبادیِ رسمی کلیسا، به مسائل سیاسی/اجتماعی روز ورود میکند. پیام ضمنیشان: «پاپِ خوب باید کمتر حرف بزند و بیشتر آیین را احیا کند.»
مأموریت اعلامی لئو: وحدت، اما نه به قیمت سکوت
مقامهای واتیکان میگویند که پاپ نسبت به سرنوشت مهاجران حساسیت ویژهای دارد و از انتقادها عقب نمینشیند. در عین حال، او در نخستین خطابهٔ پاپی خود بر ضرورت «وحدت» در کلیسای جهانی تأکید کرده بود؛ وحدتی که در دههٔ اخیر زیر فشار قطبیسازیها آسیب دیده است. منابع نزدیک به او میگویند لئو از جدالهای بیپایان با محافظهکاران پرهیز خواهد کرد، اما حاضر نیست ارزشهای انسانی و اجتماعی خود را کنار بگذارد. در این چارچوب، او به قاعدهای عمل میکند که میگوید «موعظهٔ کلمه در زمان مناسب و نامناسب»؛ یعنی اخلاق و کرامت انسان را فقط زمانی که فضا آرام است مطالبه نکنیم.
تمایز با فرانسیس: از آیینهای لاتین تا مسئلهٔ اقلیتهای جنسی
پاپ فرانسیس طی سالیان زمامداری، با محدود کردن گستردهٔ نیایش لاتین و اتخاذ سیاستهایی همچون مجاز دانستن موردیِ دعای برکت برای زوجهای همجنس، با مخالفت محافظهکاران روبهرو بود. لئو گرچه برخی نمادهای سنتی را احیا کرده و برای گفتوگو با منتقدان فرانسیس گامهایی برداشته است، همزمان اقداماتی نیز داشته که برخی محافظهکاران را نگران کرده: از جمله دیدار خصوصی با کشیشی آمریکایی که در خدمترسانی به کاتولیکهای الجیبیتی فعال است. این ترکیبِ «سنتگرایی نمادین» با «حساسیت اجتماعی» باعث شده تحلیلگران بگویند محافظهکاران از ابتدا بیش از اندازه به او امید بسته بودند و اکنون با چهرهای مواجهاند که حاضر نیست خود را به یک جناح محدود کند.
ریشههای زیستجهانی لئو: از پرو تا واتیکان
لئو پیش از انتخاب به پاپی، چهرهای کمتر شناختهشده در سطح جهانی بود و بیشتر عمر روحانی خود را در آمریکای لاتین، بهویژه پرو، گذراند. او در آنجا با شرایط دشوار مهاجران و گروههای حاشیهای زندگی کرده و همین تجربه حساسیتش نسبت به عدالت اجتماعی را شکل داده است. به گفتهٔ نزدیکانش، پاپ جدید اهمیت مسألهٔ سقط جنین را درک میکند، اما نمیخواهد آن را چنان پررنگ کند که مسائل دیگری همچون مهاجرت در سایه قرار گیرند.
پیامدهای محتمل برای کلیسای آمریکا و سیاست جهانی
کارشناسان معتقدند این خطمشی میتواند شکاف در کلیسای آمریکا را عمیقتر کند؛ جایی که طی سالهای اخیر بخش مهمی از جامعهٔ کاتولیک با جریانهای راستگرا پیوند خورده است. در عین حال، اگر لئو بتواند میان «وفاداری به سنت» و «توجه به مسائل اجتماعی» توازن برقرار کند، شاید راه تازهای برای گفتوگوی درونکلیسایی و میان کلیسا و سیاست باز شود. او در هر حال تصویری فراگیرتر از مفهوم «حمایت از حیات» ارائه میدهد؛ تعریفی که شأن انسان را در همهٔ عرصهها—از زندگی جنین در رحم تا کرامت مهاجران در مرزها—در برمیگیرد.
