با بالا گرفتن فاجعه انسانی در سودان و کشتار هزاران نفر در شهر الفاشر به دست نیروهای پشتیبانی سریع که کابوس نسلکشی دارفور را زنده کرده است، نام امارات متحده عربی به عنوان یکی از کشورهای مداخلهگر در این رخداد بیش از همیشه شنیده میشود.
روزنامه نیویورک تایمز پیش از سقوط الفاشر در گزارشی تحقیقی با استناد به دادههای اطلاعاتی، شنودهای تلفنی، و مصاحبه با بیش از دوازده مقام آمریکایی، آفریقایی و عرب، از نقش پنهان اما تعیینکننده شیخ منصور بن زاید آل نهیان، معاون نخستوزیر امارات و مالک باشگاه منچسترسیتی، در شعلهور شدن جنگ داخلی سودان پرده برداشته بود.
این گزارش که روز ۲۹ ژوئن (۸ تیر) منتشر شده، نشان میدهد که چگونه امارات متحده عربی، بهویژه از طریق شبکهای تحت هدایت شیخ منصور، به تامین مالی، تسلیحاتی و سیاسی نیروهای شبهنظامی ژنرال محمد حمدان دقلو (حمیدتی) پرداخته و در نتیجه، به یکی از عوامل اصلی درگیری خونین سودان تبدیل شده است.
گزارش نیویورک تایمز همچنان از جامعترین و مستندترین منابع موجود درباره نقش امارات در جنگ سودان بهشمار میرود و بسیاری از رسانهها و تحلیلگران هنوز به آن استناد میکنند. این عنوانی به یادماندنی هم دارد: «شیخی که فاتح فوتبال است و نوازشگر جنگسالاران».
از فوتبال تا جنگ: چهره دوگانه شیخ منصور
گزارشگران نیویورکتایمز مینویسند، شیخ منصور که در غرب بیشتر بهعنوان مالک باشگاه فوتبال منچسترسیتی شناخته میشود، در واقع یکی از چهرههای کلیدی سیاست خارجی تهاجمی امارات در آفریقا و خاورمیانه است. او که ریاست صندوق ثروت ملی «مبادله» را نیز بر عهده دارد، در کنار سرمایهگذاریهای عظیم در حوزههایی چون هوش مصنوعی و رسانه، نقش فعالی در حمایت از جنگسالاران و کودتاچیان ایفا کرده است.
شیخ منصور در سودان از سالها پیش با ژنرال حمیدتی رابطهای نزدیک برقرار کرده بود. این ژنرال، که فرمانده نیروهای پشتیبانی سریع (آراساف) است، ابتدا در یمن برای امارات جنگید و سپس به مهرهای کلیدی در راهبرد منطقهای ابوظبی تبدیل شد.
کودتا در خارطوم و حمایت امارات
در سال ۲۰۲۱، زمانی که ژنرال حمیدتی در سودان به کودتا کمک کرد و قدرت را از دولت غیرنظامی گرفت، مقامات آمریکایی خشمگین شدند. اما به نوشته نیویورک تایمز، امارات نهتنها از این اقدام حمایت کرد، بلکه بهسرعت از حمیدتی در ابوظبی بهطور رسمی و گرم استقبال کرد.
این حمایت در حالی صورت گرفت که آمریکا و متحدان غربی انتظار داشتند سودان بهسمت دموکراسی حرکت کند. اما امارات، که از قدرتگیری اسلامگرایان در منطقه نگران بود، ترجیح داد از یک فرمانده نظامی وفادار و ضداسلامگرا حمایت کند.
بیشتر بخوانید:
وحشت در الفاشر سودان؛ رد خون و کوه اجساد در خیابانها از فضا هم پیداست
ارسال تسلیحات از طریق چاد
با آغاز جنگ داخلی در سودان در آوریل ۲۰۲۳، امارات بهطور مخفیانه از طریق پایگاهی در شرق چاد، پهپادها و سلاحهای پیشرفته در اختیار نیروهای آراساف قرار داد. نیویورک تایمز مینویسد که این عملیات تحت پوشش فعالیتهای بشردوستانه دو موسسه خیریه انجام شد که هر دو تحت نظارت یا کنترل شیخ منصور بودند.
این گزارش بهنقل از مقامات اطلاعاتی آمریکا میگوید که ژنرال حمیدتی در ابوظبی در اقامتگاهی محافظتشده مستقر شد و از آنجا پیامهای ویدیویی برای هوادارانش در سودان ضبط میکرد. همزمان، شبکهای از شرکتهای صوری اماراتی، با هماهنگی یک مقام ارشد اماراتی، عملیات تامین مالی و تسلیحاتی آراساف را مدیریت میکردند.
دلایل حمایت امارات از حمیدتی
بهنوشته نیویورک تایمز، حمیدتی برای امارات گزینهای ایدهآل بود. او در یمن برای امارات جنگیده بود، تجارت طلا و خرید سلاحهایش از طریق امارات انجام میشد، و دشمن سرسخت گروههای اسلامگرا بود. این سه ویژگی، او را به مهرهای کلیدی در راهبرد منطقهای ابوظبی تبدیل کرده بود، راهبردی که هدف آن، گسترش نفوذ امارات در آفریقا، مقابله با نفوذ ایران و اسلامگرایان، و دسترسی به منابع معدنی و بنادر استراتژیک است.
نقش شیخ منصور در سیاست خارجی امارات
بر اساس گزارش نیویورک تایمز، شیخ منصور از سوی برادرش، شیخ محمد بن زاید (حاکم امارات)، مامور شده تا روابط با «افراد قدرتمند نامطلوب اما مهم» را مدیریت کند. او پیشتر در لیبی نیز با ژنرال خلیفه حفتر همکاری کرده بود و در پرونده جنگ یمن نقش فعالی داشت.
در سودان، او از سالها پیش با عمر البشیر، رئیسجمهور سابق، وارد مذاکره شده بود و میلیاردها دلار کمک مالی به سودان ارسال کرده بود، کمکی که در ازای آن، نیروهای سودانی در یمن در کنار امارات جنگیدند.
واکنش آمریکا و بحران مشروعیت
با افزایش خشونتها در سودان، از جمله بمباران زیرساختهای حیاتی توسط آراساف با پهپادهای اماراتی، فشارهای داخلی در آمریکا افزایش یافت. نیویورک تایمز گزارش میدهد که مارکو روبیو، وزیر خارجه فعلی آمریکا، در جلسه تایید صلاحیت خود، امارات را به حمایت از «نسلکشی» در سودان متهم کرد. دموکراتهای برجسته نیز خواستار توقف فروش سلاح به امارات شدهاند.
در سال ۲۰۲۴، تام پریلو، فرستاده ویژه آمریکا به سودان، در دیداری با شیخ منصور در ابوظبی، بهطور مستقیم او را درباره حمایت از حمیدتی مورد انتقاد قرار داد. اما شیخ منصور این اتهام را رد کرد و مسئولیت جنگ را بر دوش دشمنان خود انداخت.
پوشش رسانهای، فوتبال و تلاش برای نفوذ نرم
در کنار این فعالیتهای نظامی، شیخ منصور تلاش کرده با خرید رسانههای غربی، از جمله تلاش ناکام برای خرید دیلی تلگراف، و سرمایهگذاری در فوتبال، چهرهای نرم و فرهنگی از امارات ارائه دهد. اما اکنون، با افشای نقش او در جنگ سودان، این تصویر در حال فروپاشی است.
در سپتامبر ۲۰۲۵، باشگاه منچسترسیتی درگیر پروندهای قضایی در بریتانیا شد که به «محاکمه قرن» معروف شده است. این باشگاه به ۱۳۰ مورد نقض قوانین مالی متهم شده و ممکن است با جریمه، محرومیت یا حتی سقوط مواجه شود.
بهنوشته نیویورک تایمز، این پرونده نهتنها آینده ورزشی باشگاه را تهدید میکند، بلکه به یکی از موضوعات تنشزا در روابط دیپلماتیک لندن و ابوظبی تبدیل شده است.
امپراتوری در سایه
گزارش نیویورک تایمز تصویری از شیخ منصور ارائه میدهد که فراتر از یک شاهزاده ثروتمند و مالک باشگاه فوتبال است. او یکی از معماران اصلی سیاست خارجی امارات در آفریقاست، سیاستی که با ترکیبی از قدرت نرم (فوتبال، رسانه، سرمایهگذاری) و قدرت سخت (تسلیحات، مزدوران، حمایت از کودتاها) بهدنبال بازتعریف نقش امارات در نظم منطقهای و جهانی است.
در حالی که امارات در غرب همچنان بهعنوان متحدی استراتژیک شناخته میشود، نقش آن در جنگ سودان، بهویژه از طریق شیخ منصور، اکنون زیر ذرهبین افکار عمومی و نهادهای بینالمللی قرار گرفته است.
