خبرگزاری رویترز در گزارشی اختصاصی نوشت که دانشمندان چینی در آزمایشگاهی با امنیت بسیار بالا در شنژن، موفق به ساخت نمونه اولیهای از دستگاهی شدهاند که واشنگتن سالها برای جلوگیری از دستیابی چین به آن تلاش کرده بود، ماشینی با توانایی تولید تراشههای نیمههادی فوق پیشرفته که نیروی محرکه هوش مصنوعی، گوشیهای هوشمند و تسلیحات نظامی استراتژیک غرب محسوب میشوند.
به نوشته رویترز، این دستگاه که در اوایل سال ۲۰۲۵ تکمیل شده و اکنون در مرحله آزمایش قرار دارد، تقریبا تمام فضای یک طبقه کارخانه را اشغال کرده است.
این گزارش به نقل از منابع آگاه عنوان میکند، نمونه اولیه این دستگاه را تیمی از مهندسان سابق شرکت غول نیمههادی هلندی، یعنی شرکت «ایاسامال»، با استفاده از مهندسی معکوسِ دستگاههای لیتوگرافی فرابنفش فرین ساخته شدهاند. این ماشینها در قلب جنگ سرد تکنولوژیک قرار دارند و از پرتوهای نور برای حکاکی مدارهایی هزاران بار نازکتر از موی انسان بر روی ویفرهای سیلیکونی استفاده میکنند؛ قابلیتی که تا پیش از این در انحصار غرب بود.
پیشرفت در قلب جنگ سرد تکنولوژیک: ابعاد و مقیاس
رویترز گزارش میدهد که این ماشین در حال حاضر عملیاتی است و با موفقیت تابش فرابنفش فرین تولید میکند، هرچند هنوز به مرحله تولید تراشههای نهایی کارآمد نرسیده است.
وجود این نمونه اولیه که رویترز آن را فاش کرده است، نشان میدهد که چین ممکن است سالها زودتر از آنچه تحلیلگران پیشبینی میکردند، به خودکفایی در تولید نیمههادیها نزدیک شده باشد.
پیش از این، مدیرعامل «ایاسامال» اعلام کرده بود که چین برای دستیابی به چنین فناوری به «سالهای بسیار طولانی» زمان نیاز دارد. با این حال، دستیابی به این موفقیت نتیجه ابتکار ششساله دولتی برای رسیدن به استقلال در حوزه نیمههادیهاست که یکی از بالاترین اولویتهای شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، محسوب میشود.
به نوشته رویترز، در حالی که اهداف کلی چین در این زمینه علنی بوده، پروژه شنژن در فضایی کاملا مخفیانه پیش رفته است.
ساختار «پروژه منهتن» چین: استراتژی، پنهانکاری و منابع
بر اساس تحقیقات رویترز، این پروژه تحت راهبرد نیمههادی چین و زیر نظر «دینگ شوئه شیانگ»، از نزدیکان مورد اعتماد شی جینپینگ و رئیس کمیسیون مرکزی علم و فناوری حزب کمونیست، اداره میشود. غول الکترونیک چینی، هوآوی، نقشی کلیدی در هماهنگی شبکهای از شرکتها و مئسسات تحقیقاتی ایالتی ایفا میکند که هزاران مهندس را در بر میگیرد.
منابع آگاه این تلاش را نسخه چینی «پروژه منهتن» (برنامه آمریکا در زمان جنگ جهانی دوم برای تولید بمب اتم) توصیف کردهاند. هدف نهایی این است که چین بتواند تراشههای پیشرفته را با ماشینهایی که ۱۰۰ درصد ساخت داخل هستند تولید کرده و ایالات متحده را به طور کامل از زنجیره تامین خود حذف کند.
با توجه به این پنهانکاری، روشهای استخدام مهندسان بسیار پیچیده بوده است. رویترز مینویسد که مهندسان سابق «ایاسامال» با امضای قراردادهای کلان (بین ۴۲۰ هزار تا ۷۰۰ هزار دلار) جذب شدهاند و در داخل مرکز با کارتهای شناسایی و اسامی مستعار فعالیت میکنند تا هویت آنها از دنیای خارج و حتی سایر کارکنان مخفی بماند.
چین همچنین از سال ۲۰۱۹ کمپینی برای جذب متخصصان خارج از کشور راهاندازی کرده و برخی از افراد دارای تابعیت کشورهای دیگر، گذرنامههای چینی دریافت کردهاند تا بتوانند بدون محدودیتهای حرفهای سابق خود به این پروژه بپیوندند. بدون دانش فنی این متخصصان که تجربه مستقیم کار در «ایاسامال» را داشتهاند، مهندسی معکوس این ماشینها تقریباً غیرممکن بود.
چالشهای فنی و مسیر پیشرو تا سال ۲۰۳۰
اگرچه نمونه اولیه عملیاتی شده است، اما چین همچنان با چالشهای فنی بزرگی، بهویژه در بازتولید سیستمهای نوری دقیق (اپتیک) که تامینکنندگان غربی مانند شرکت زایس (Zeiss) آلمان تولید میکنند، روبروست.
چین برای غلبه بر این مشکلات، در حال بازیافت قطعات از ماشینهای قدیمیتر «ایاسامال» و تامین قطعات از طریق بازارهای ثانویه و شبکهای از شرکتهای واسطه است تا خریدار نهایی را مخفی نگه دارد. حتی قطعاتی از شرکتهای ژاپنی نیکون و کانن نیز در این نمونه اولیه به کار رفته است. در داخل کارخانه، تیمی از فارغالتحصیلان جوان دانشگاهی تحت نظارت دوربینهای مداربسته مامور مونتاژ مجدد قطعات هستند.
اکونومیست و رویترز تاکید میکنند که هدفگذاری دولت چین تولید تراشههای کارآمد با این نمونه اولیه تا سال ۲۰۲۸ است، اما منابع نزدیک به پروژه معتقدند سال ۲۰۳۰ هدف واقعبینانهتری خواهد بود. با این حال، حتی سال ۲۰۳۰ نیز سالها زودتر از پیشبینی قبلی تحلیلگران (که یک دهه تخمین زده بودند) است.
رویترز مینویسد که در این میان، کارکنان هوآوی در مراکز تحقیقاتی مستقر شدهاند و برخی از آنها به دلیل حساسیت پروژه، در محل کار میخوابند و دسترسی محدودی به تلفن همراه دارند.
این تلاشهای همهجانبه نشاندهنده عزم راسخ چین برای پایان دادن به سلطه تکنولوژیک غرب و مقابله با کنترلهای صادراتی ایالات متحده است که سعی داشت چین را حداقل یک نسل در تولید تراشهها عقب نگه دارد.
