با انتشار گزارشها درباره رزمایش نظامی ایران در تنگه هرمز، این آبراهه استراتژیک بار دیگر به کانون تنشها تبدیل شده، رخدادی که همزمان با تهدیدهای ایالات متحده به مداخله نظامی در ایران است.
اگرچه سپاه پاسداران یا ارتش ایران هنوز بهطور رسمی اطلاعیهای درباره این رزمایش منتشر نکردهاند، اما خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد ایران به شناورهای منطقه هشدار داده است که روزهای یکشنبه و دوشنبه، ۱۲ و ۱۳ بهمن، رزمایشی با مهمات واقعی در این تنگه برگزار خواهد کرد.
حدود یکپنجم نفت خرید و فروششده جهان از تنگه هرمز عبور میکند و همین امر آن را به شریانی حیاتی برای اقتصاد جهان تبدیل کند. مسدود کردن آن نیز معمولا یکی از تهدیدهای مقامات ایرانی در دورههای تنش با غرب بوده است.
اما آنچه اکنون رزمایش احتمالی نیروهای نظامی ایران در تنگه هرمز را اهمیتی دوچندان میبخشد، حضور ناوگان دریایی بزرگ آمریکا در خلیج فارس است که به دنبال تهدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، برای مداخله نظامی در ایران، عازم منطقه شد.
از این رو اعلام رزمایش در تنگه هرمز واکنش فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده، سنتکام، را به دنبال داشت که بامداد شنبه با صدور بیانیهای به تهران هشدار داد که هرگونه «رفتار ناایمن و غیرحرفهای در نزدیکی نیروهای آمریکایی، شرکای منطقهای یا کشتیهای تجاری، خطر برخورد، تشدید تنشها و بیثباتی را افزایش میدهد».
طبق گزارش آسوشیتدپرس، ایران روز پنجشنبه در اطلاعیهای که با رادیو بسامد بسیار بالا به کشتیها فرستاده از قصد خود برای برگزاری رزمایش در تنگه هرمز خبر داده است.
به نوشته این خبرگزاری، مختصات اعلامشده نشان میدهد که این رزمایش میتواند وارد محدودهای شود که به «طرح تفکیک ترافیک» معروف است؛ سامانهای دوطرفه و به عرض ۳.۲ کیلومتر که در آن کشتیهای ورودی به خلیج فارس به سمت شمال حرکت میکنند و کشتیهای خارجشونده به سوی دریای عمان، یعنی سمت جنوب میروند؛ مسیر شمالی در محدوده مختصات رزمایش قرار دارد.
آسوشیتدپرس یادآوری میکند که ایران جزئیات عمومی بیشتری درباره این رزمایش ارائه نکرده است، اما بهاحتمال زیاد نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در این تنگه ناوگانی از شناورهای تندرو در اختیار دارند در آن شرکت میکنند، امری که خوشایند فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده نبوده است به طوری که با صدور بیانیهای شدیداللحن، به ایران و سپاه پاسداران دراینباره هشدار داد.
بیشتر بخوانید:
افزایش تحرکات دیپلماتیک ترکیه؛ اردوغان میگوید آماده میانجیگری میان ایران و آمریکاست
سفر مقامات عربستان و اسرائیل به واشینگتن برای گفتوگو درباره حمله به ایران
سرمقاله گاردین: حمله نظامی به ایران، کمکی به معترضان نخواهد کرد
هشدار ترامپ به ایران: زمانی باقی نمانده؛ سپاه: انگشتمان روی ماشه است
این فرماندهی در حالی که در بیانیه خود «حق ایران برای فعالیت حرفهای در فضای هوایی و آبهای بینالمللی» را به رسمیت شناخت، ایران را نسبت تهدید علیه ناوهای جنگی آمریکا یا کشتیهای تجاری بر حذر داشته است.
سنتکام که بر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر در بحرین نظارت دارد، اعلام کرد «اقدامات ناایمن سپاه» را که میتواند شامل نزدیک شدن بیش از حد هواگردها یا شناورها به کشتیهای جنگی آمریکا یا نشانه رفتن سلاح به سمت آنها باشد، تحمل نخواهد کرد. این فرماندهی افزود: «ارتش آمریکا آموزشدیدهترین و مرگبارترین نیروی جهان را در اختیار دارد.»
اما عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در شبکهٔ اجتماعی ایکس این درخواست آمریکا را به تمسخر گرفت و نوشت: «سنتکام همزمان از یک نیروی نظامی ملی که دولت آمریکا آن را در فهرست “سازمانهای تروریستی” قرار داده، درخواست “حرفهایگری” میکند و در عین حال حق همان “سازمان تروریستی” برای برگزاری رزمایش نظامی را به رسمیت میشناسد!»
آبراهی کلیدی برای کشتیرانی جهانی
تنگهٔ هرمز از نمای فضایی شبیه یک پیچ خمیده به نظر میرسد. باریکترین نقطه آن تنها ۳۳ کیلومتر عرض دارد. این تنگه خلیج فارس را به دریای عمان متصل میکند و از آنجا کشتیها میتوانند به سایر نقاط جهان سفر کنند. هرچند ایران و عمان هر دو دارای آبهای سرزمینی در این تنگه هستند، اما این گذرگاه بهعنوان یک آبراه بینالمللی شناخته میشود که همهٔ کشتیها مجاز به تردد در آن هستند. امارات متحده عربی نیز در نزدیکی این آبراه قرار دارد.
تنگهٔ هرمز در طول تاریخ نقشی مهم در تجارت ایفا کرده است؛ کالاهایی مانند سفال، عاج، ابریشم و منسوجات از چین از طریق این منطقه جابهجا میشدند. در دوران مدرن و با ظهور نفتکشهای غولپیکر، این تنگه به خاطر عمق و پهنای کافی برای عبور نفتکشها به آبراههای استراتژیک تبدیل شد.
هرچند در عربستان سعودی و امارات خطوط لولهای وجود دارد که میتواند این مسیر را دور بزند، اما اداره اطلاعات انرژی آمریکا میگوید «بیشتر نفت و گازی که از این تنگه عبور میکند، هیچ مسیر جایگزینی برای خروج از منطقه ندارد».
بخش عمده نفت و گاز عبوری از تنگهٔ هرمز راهی بازارهای آسیایی میشود. تهدید این مسیر در گذشته باعث جهش قیمت جهانی انرژی شده است؛ از جمله در جریان جنگ ۱۲روزهای که اسرائیل علیه ایران آغاز کرد.
بیشتر بخوانید:
کمک یا تشدید بحران؟ گزارش والاستریت ژورنال از سناریوهای ترامپ برای مداخله در ایران
اعتراضات در ایران؛ قطع کانال ارتباطی تهران و واشنگتن و آمادهباش نظامی
اعتراضات در ایران؛ هفدهمین روز در سایه مواضع رهبران جهان و انتظار برای تصمیم ترامپ
اعتراضات ایران؛ «ترامپ گزینه مداخله نظامی را بررسی میکند»
