هفده روز پس از آغاز اعتراضات در ایران که بنابر گزارشهای متناقض به کشته شدن دستکم صدها تن و بلکه به مراتب بیشتر انجامیده، تحولات در روز سهشنبه ۲۳ دی بیشتر ناظر به واکنشهای رهبران جهان است و این میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، فراتر از دیگران از معترضان ایرانی خواست که همچنان به خیابانها بیایند.
تهدید دونالد ترامپ به مداخله نظامی در ایران در صورت کشته شدن معترضان او را به یکی از کانونهای اصلی این تحولات تبدیل کرده و بهنظر میرسد همه چیز در تعلیق تصمیمگیری اوست کمااینکه گمانهزنیهای بسیاری درباره چگونگی واکنش نظامی او و پیامدهایش مطرح شده است.
آقای ترامپ روز سهشنبه گفت: «وطنپرستان ایرانی به اعتراضات ادامه دهید. نهادهایتان را پس بگیرید. نام آدمکشها و سرکوبگران را به خاطر بسپارید. آنها بهای سنگینی پرداخت خواهند کرد.»
او در ادامه از تصمیم خود برای توقف نشست با تمام مقامات ایرانی خبر داد و خطاب به معترضان نوشت که «کمک فرا خواهد رسید.»
ترامپ شب قبل از آن نیز اعلام کرده بود هر کشوری که با جمهوری اسلامی ایران دادوستد اقتصادی داشته باشد، مشمول تعرفه ۲۵ درصدی بر تمامی مبادلات تجاری با آمریکا خواهد شد. او در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت که این تصمیم «فوری، نهایی و غیرقابل بازگشت» است.
اعلام تعرفه ۲۵ درصدی شاید بیش از هر کشور دیگری به چین مرتبط باشد که اکنون و در شرایط تحریمها مهمترین شریک تجاری ایران محسوب میشود. از همین رو چین نخستین کشوری بود که به ترامپ واکنش نشان داد و تهدید به اقدام متقابل کرد.
بیشتر بخوانید:
اعتراضات ایران؛ «ترامپ گزینه مداخله نظامی را بررسی میکند»
آنچه درباره پانزدهمین روز اعتراضات میدانیم؛ تصاویر کشتهها و احتمال حمله نظامی
چهاردهمین روز اعتراضات؛ گزارش میدانی از خاموشی دیجیتال و درگیریهای خونین
لیو پنگیو، سخنگوی سفارت چین در واشنگتن، گفت پکن در صورت عملی شدن تهدید ترامپ برای تشدید جنگ تجاری جهانی، «تمام اقدامات لازم را برای حفاظت از حقوق و منافع مشروع خود» انجام خواهد داد. این مقام دیپلماتیک در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «جنگهای تعرفهای و جنگهای تجاری برندهای ندارند و اجبار و فشار نمیتواند مشکلات را حل کند. حمایتگرایی به منافع همه طرفها آسیب میزند.»
از سویی ترکیه ایالات متحده را از مداخله نظامی بر حذر داشت و عمر چلیک، سخنگوی حزب حاکم در این کشور، تاکید کرد که مداخله خارجی عاملی برای تشدید بحران خواهد بود.
اما این موضع در تضاد با لحن تند بسیاری از کشورهای غربی است و در راس آنها آلمان که موضعگیریش واکنش مقامات ایران را به دنبال داشته است. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان در حقیقت پیشبینی کرد که حکومت ایران «روزها و هفتههای پایانی» خود را میگذراند. او گفت رژیمی که تنها با خشونت قادر به بقاست، عملا به پایان راه رسیده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران،اما با متهم کردن آلمان به «استانداردهای دوگانه» در رابطه با حقوق بشر گفت که از میان همه دولتها، شاید دولت آلمان «کمترین صلاحیت» را برای سخن گفتن در این زمینه داشته باشد. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «وقتی ایران با تروریستهایی که غیرنظامیان و نیروهای پلیس را میکشند مقابله میکند، صدراعظم آلمان با شتاب اعلام میکند که خشونت نشانه ضعف است. اما آقای مرتس درباره حمایت تمامقد خود از کشتار جمعی ۷۰ هزار فلسطینی در غزه چه میگوید؟»
روایت رسمی جمهوری اسلامی بیشتر کشتهشدگان اعتراضات اخیر را به افرادی غیر از نیروهای امنیتی نسبت میدهد، افرادی که در پی تهدید دونالد ترامپ برای مداخله نظامی دست به کشتار زدهاند تا ترامپ این تهدید را عملی کند. وزارت خارجه ایران روز دوشنبه با دعوت از سفرا و نمایندگان دیپلماتیک کشورهای خارجی در تهران تلاش کرد تا این روایت را به آنها بفروشد، اما به نظر میرسد که دستکم در مورد کشورهای غربی ناکام بودهاند.
ماکسیم پروو، وزیر خارجه بلژیک، روز سهشنبه سفیر ایران در بروکسل را احضار کرد و از مقامهای تهران خواست «به مطالبات مسالمتآمیز معترضان گوش دهند» و از «استفاده نامتناسب از زور» خودداری کنند. این موضعگیری در ادامه هشدار قبلی دولت بلژیک به شهروندانش برای ترک ایران مطرح شد.
همچنین ایوت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا، سرکوب معترضان را «وحشتناک» توصیف کرد و گفت این موضع را به عباس عراقچی منتقل کرده است. از سویی وزیران خارجه هلند و فرانسه نیز از احضار سفرای جمهوری اسلامی در لاهه و پاریس خبر دادند. داوید فانویل اعلام کرد هلند از تحریمهای جدید اتحادیه اروپا علیه ایران بهدلیل نقض حقوق بشر حمایت میکند و خواستار بازگشایی فوری اینترنت شد. ژان نوئل بارو نیز سرکوب اعتراضات را «غیرقابل تحمل و غیرانسانی» خواند و هشدار داد که عاملان شلیک به معترضان نباید انتظار مصونیت داشته باشند.
یک روز قبل از آن پارلمان اروپا تصمیم گرفته بود که ورود تمامی دیپلماتها و نمایندگان جمهوری اسلامی به ساختمانهای خود را ممنوع کند. به دنبال این موضعگیری، اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، هم افزایش شمار قربانیان را «وحشتناک» توصیف کرد و گفت کمیسیون اروپا در حال آمادهسازی تحریمهای تازهای علیه افراد دخیل در سرکوبهاست.
شمار کشتهشدگان این اعتراضات همچنان محل ابهامها و روایتها از چند صد تا چند هزار کشته تفاوت دارد. خبرگزاری حقوق بشری هرانا که در آمریکا مستقر است، روز دوشنبه آمار را دستکم ۵۴۴ نفر دانست. این رسانه اما در گزارش روز سهشنبه خود اعلام کرد که شمار کشتهها دستکم ۱۸۵۰ نفر است. برخی روایتها آمار را به چند هزار نفر نیز میرسانند. امکان تایید مستقل این آمارها به دلیل قطع اینترنت و مجاری ارتباطی با ایران و همچنین عدم شفافیت دولت ایران امکانپذیر نیست.
بیشتر بخوانید:
سیزدهمین روز اعتراضات؛ قطع گسترده اینترنت و تاکید خامنهای بر عدم عقبنشینی
فراخوان رضا پهلوی؛ تهران و شهرهای دیگر صحنه اعتراضات گسترده شبانه شدند
آنچه درباره دوازدهمین روز اعتراضات میدانیم؛ اعتصابهای سراسری و همصدایی هنرمندان و ورزشکاران
روز یازدهم اعتراضات ایران؛ گسترش اعتصاب بازار، و موج جمعیت در آبدانان
