مذاکرات هستهای ایران و ایالات متحده روز پنجشنبه ۷ اسفند در ژنو در فضایی که «فشرده و جدی» توصیف شده، در حال برگزاریست. گفتوگوهایی که بنا بر گزارشها بیش از سه ساعت به طول انجامیده و پس از وقفهای کوتاه قرار است تا شب نیز ادامه یابد. این دور از مذاکرات که سومین مرحله گفتوگوها در سال جاری محسوب میشود، در شرایطی جریان دارد که همزمان با تلاشهای دیپلماتیک، فشارهای نظامی و سیاسی نیز در پسزمینه افزایش یافته و تصمیم نهایی در واشینگتن بیش از هر زمان دیگری به نتیجه این رایزنیها گره خورده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مذاکرات در دو قالب مستقیم و غیرمستقیم برگزار شده است. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به عنوان میانجی پیامها را میان دو طرف منتقل کرده و از تبادل «ایدههای خلاقانه و مثبت» سخن گفته است. همزمان رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نیز در ژنو حضور دارد؛ حضوری که نشان میدهد موضوع راستیآزمایی و سازوکارهای نظارتی یکی از محورهای اصلی این دور از گفتوگوهاست.
هیأت ایرانی به ریاست عباس عراقچی در این مذاکرات شرکت کرده است. گزارشهای رویترز تأکید میکنند که او با اختیار کافی از سوی سطوح عالی تصمیمگیری وارد ژنو شده و تلاش دارد نقشی مشابه مذاکرات سال ۲۰۱۵ ایفا کند. همزمان، در واشینگتن نیز فضای تصمیمگیری حساس است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در سخنرانی اخیر خود در کنگره اعلام کرد که ترجیح میدهد مسئله از مسیر دیپلماسی حل شود، اما همزمان استدلالهایی را نیز برای گزینه نظامی مطرح کرد و از «مجموعه تهدیدها» سخن گفت و مدعی شد جمهوری اسلامی در صدد است موشکهای قارهپیمایی تولید کند که برد آن تا ایالات متحده نیز میرسد. این ادعا شب گذشته از سوی مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، نیز تکرار شد.
طبق گزارش وبسایت آکسیوس، ارزیابی هیأت آمریکایی پس از پایان مذاکرات ژنو تأثیر مستقیمی بر تصمیم ترامپ خواهد داشت.
در جریان این دور از مذاکرات، ایران پیشنویس پیشنهادی خود را ارائه کرده است. در مقابل، آمریکا با مجموعهای از مطالبات مشخص وارد گفتوگو شده است. واشینگتن خواهان آن است که هر توافق آینده بهصورت نامحدود در زمان باقی بماند، محدودیتهای سختگیرانهای بر سطح و ظرفیت غنیسازی اعمال شود و ذخیره حدود ده هزار کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران کنار گذاشته یا منتقل شود. همچنین آمریکا تأکید دارد که باید تضمین قطعی و قابل راستیآزمایی مبنی بر نبود هیچ مسیر فنی به سمت تولید سلاح هستهای وجود داشته باشد. ایران تا پیش از حمله آمریکا به تأسیسات هستهای آن در تیرماه ۱۴۰۴، اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی میکرد؛ سطحی که فاصله چندانی با آستانه تسلیحاتی ندارد، هرچند تهران همواره تأکید کرده برنامهاش ماهیت صلحآمیز دارد.
در همین حال، یک مقام ایرانی به رویترز گفته مذاکرات «فشرده و جدی» بوده، ایدههای جدیدی مطرح شده که نیازمند مشورت با تهران است و همچنان برخی شکافها باقی مانده است. این مقام ایرانی در عین حال تأکید کرده دستیابی به چارچوب توافق ممکن است، مشروط بر آنکه آمریکا «بهطور جدی مسائل هستهای را از موضوعات غیرهستهای جدا کند.»
اظهارات این مقام ایرانی به گره اصلی مذاکرات اشاره دارد؛ یعنی ورود مؤلفه موشکی به دستور کار. مارکو روبیو شب گذشته تصریح کرده بود که هر توافق پایدار باید تهدیدهای منطقهای و برنامه موشکی ایران را نیز در نظر بگیرد. در مقابل، تهران برنامه موشکی خود را بخشی از دکترین دفاعیاش میداند و آن را خارج از چارچوب مذاکرات هستهای معرفی میکند. همین اختلاف بر سر دامنه توافق، اکنون به یکی از شکافهای ساختاری گفتوگوها تبدیل شده است.
همزمان، پیامهایی از داخل ایران نیز منتشر شده است. علی شمخانی مشاور ارشد رهبر ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت اگر مسئله اصلی آمریکا صرفاً عدم تمایل ایران به سلاح هستهای باشد، این موضوع با فتوای رهبر جمهوری اسلامی همسو است و «توافق فوری در دسترس خواهد بود». او همچنین تأکید کرد که عراقچی از حمایت و اختیار کافی برای پیشبرد توافق برخوردار است.
گزارشهای رویترز همچنین یادآور میشوند که این مذاکرات در شرایطی برگزار میشود که ایالات متحده حضور نظامی خود را در منطقه تقویت کرده و تهدید به اقدام در صورت عدم توافق را منتفی ندانسته است. به این ترتیب، دیپلماسی در ژنو در سایه فشار و بازدارندگی سخت جریان دارد.
