در ادامه افزایش تنشها میان تهران و واشنگتن، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بار دیگر ایران را به حمله نظامی تهدید کرد و از تهران خواست برای توافق هستهای «فورا پای میز مذاکره» بیاید. ترامپ هشدار داده است که در صورت عدم دستیابی به توافق، «حمله بعدی آمریکا بسیار بدتر خواهد بود».
ترامپ روز چهارشنبه در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «امیدوارم ایران خیلی زود پای میز مذاکره بیاید و به توافقی عادلانه و منصفانه برسد؛ بدون سلاح هستهای. زمانی باقی نمانده و موضوع کاملا حیاتی است.» او همزمان از اعزام یک «ناوگان بزرگ» نظامی به منطقه خبر داده و گفته است این اقدام «برای هر احتمالی» انجام میشود.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که ایالات متحده در هفتههای اخیر حضور نظامی خود در خلیج فارس و پیرامون ایران را تقویت کرده است؛ اقدامی که با واکنش تند مقامهای نظامی ایران روبهرو شده است.
در همین زمینه، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، هشدار داده است که ایران در بالاترین سطح آمادگی نظامی قرار دارد. او با اشاره به تهدیدهای اخیر واشنگتن و تلآویو گفت: «سپاه پاسداران و ایران عزیز، آمادهتر از هر زمان دیگری هستند؛ با انگشت روی ماشه، برای اجرای اوامر فرماندهی کل قوا.»
فرمانده سپاه همچنین از آمریکا و اسرائیل خواست از «هرگونه محاسبه اشتباه» پرهیز کنند. این موضعگیری در حالی است که سپاه پاسداران نقش محوری در سرکوب اعتراضات سراسری هفتههای اخیر در ایران داشته؛ اعتراضاتی که بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری، هزاران کشته برجای گذاشته است.
بیشتر بخوانید:
کمک یا تشدید بحران؟ گزارش والاستریت ژورنال از سناریوهای ترامپ برای مداخله در ایران
اعتراضات در ایران؛ قطع کانال ارتباطی تهران و واشنگتن و آمادهباش نظامی
اعتراضات در ایران؛ هفدهمین روز در سایه مواضع رهبران جهان و انتظار برای تصمیم ترامپ
اعتراضات ایران؛ «ترامپ گزینه مداخله نظامی را بررسی میکند»
تنشهای کنونی در پی سرکوب خونین اعتراضاتی شدت گرفته که از دی ماه آغاز شد و حدود دو هفته ادامه یافت. هرچند در روزهای اخیر گزارشی از تجمعهای خیابانی منتشر نشده، اما به دلیل قطع گسترده اینترنت، همچنان آمار قربانیان رو به افزایش است. «خبرگزاری فعالان حقوق بشر» مستقر در آمریکا در آخرین آمار خود شمار کشتهشدگان را۶ هزار و ۲۲۱ نفر اعلام کرده است.
ترامپ در عین حال، دو «خط قرمز» برای ایران تعیین کرده است: توقف کشتار معترضان و جلوگیری از اعدامهای گسترده. او مدعی شده که تهران اجرای حکم اعدام حدود ۸۰۰ بازداشتشده را متوقف کرده است؛ ادعایی که دادستان کل ایران آن را «قاطعانه رد» کرده است.
هاکان فیدان: ایران آماده مذاکره است
در سطح دیپلماتیک، تحرکاتی برای مهار بحران در جریان است. خبرگزاری رویترز گزارش داده است که هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در تماس تلفنی با همتای ایرانی خود، عباس عراقچی، درباره راههای کاهش تنشهای منطقهای گفتوگو کرده است. ترکیه که هممرز با ایران و عضو ناتو است، صراحتا با هرگونه اقدام نظامی علیه تهران مخالفت کرده است.
همزمان، شبکه الجزیره در گزارشی به نقل از فیدان نوشت که ایران «آماده مذاکره درباره پرونده هستهای» است، اما آغاز یک جنگ جدید را «اشتباه» توصیف کرد. وزیر خارجه ترکیه تأکید کرده است که اختلافها باید «گامبهگام» و از مسیر دیپلماسی حلوفصل شوند، نه از طریق فشار نظامی.
به گفته فیدان، ایالات متحده نباید همه مطالبات خود ـ از برنامهی هستهای تا موشکی و سیاستهای منطقهای ایران ـ را در قالب یک بسته واحد مطرح کند، چرا که چنین رویکردی نهتنها غیرعملی، بلکه برای تهران «تحقیرآمیز» خواهد بود. او افزوده است که ایران میتواند «جایگاه مناسبی» در نظم منطقهای داشته باشد، به شرط آنکه اعتمادسازی کند.
بیشتر بخوانید:
«فروپاشی رژیم ایران محتمل است، اما دموکراسی نه»
اقتصاد فرسوده و جامعه خسته؛ چرا ایران به نقطه اعتراض رسید؟
اکونومیست: بقای خونین و فروپاشی خشونتبار، دو سناریوی سیاه برای ایران
الجزیره: اتهام مداخله خارجی در اعتراضات ایران و نقش «عملیاتهای مخفی» اسرائیل
در مقابل، مقامهای ایرانی تأکید دارند که در شرایط فعلی، مذاکره با آمریکا اولویت تهران نیست. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، گفته است: «در حال حاضر مذاکرهای با آمریکا در جریان نیست، هرچند پیامهایی بهطور غیرمستقیم رد و بدل میشود.» او افزوده است که حتی در صورت آغاز مذاکرات، آمادگی دفاعی ایران کاهش نخواهد یافت و «هرگونه حمله محدود آمریکا با پاسخ درخور مواجه میشود».
عباس عراقچی نیز اعلام کرده است که در روزهای اخیر هیچ تماسی با استیو ویتکاف، نمایندهی ویژهی آمریکا، نداشته و تهران نیز درخواست مذاکرهای ارائه نکرده است. با این حال، به گفته او، برخی کشورها در نقش واسطه فعالاند و ایران با آنها در تماس است.
مجموع تحولات نشان میدهد که فضای کنونی روابط ایران و آمریکا ترکیبی از تهدیدهای نظامی، تحرکات دیپلماتیک منطقهای و مواضع سختگیرانه متقابل است؛ وضعیتی که هرچند هنوز راه دیپلماسی را کاملا نبسته، اما هر آن به سوی یک رویارویی پرهزینه بیش میرود.
