شبکه خبری الجزیره در گزارشی تحقیقی از حمله هوایی اسرائیل و ایالات متحده به دبستان دخترانه شهر میناب که به کشته شدن ۱۶۵ کودک و معلم انجامید، نوشت که این حمله احتمالا عمدی بوده و با هدف ایجاد شوک اجتماعی و خشم بیشتر از ساختار نظامی ایران انجام گرفته است.
گزارش این رسانه با تصاویر متعدد ماهوارهای از محل حادثه همراه است که مبنای مقایسه با ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی و بررسی مختصات جغرافیایی مدرسه و فاصله آن از پایگاه نظامی قرار گرفته است.
حمله به دبستان «شجره طیبه» شهر میناب هرمزگان در نخستین روز و ساعت جنگ اسرائیل و ایالات متحده به ایران رخ داد و اکثر قربانیان آن نیز دختران ۷ تا ۱۲ ساله بودند. با انتشار تصاویر این فاجعه در شبکههای اجتماعی، مقامات اسرائیل و ایالات متحده تلاش کردند خود را از این حمله مبرا کنند.
سخنگوهای وزارت دفاع آمریکا و ارتش اسرائیل به مجله تایم و خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتند که از اصابت موشک مدرسه مطلع نبودهاند.
الجزیره مینویسد که برخی وبسایتها و حسابهای کاربری مرتبط با اسرائیل ادعا کردند که این محل «بخشی از پایگاه نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» بوده است؛ با این حال، تجزیه و تحلیل تصاویر ماهوارهای بیش از یک دهه گذشته، ویدئوهای اخیر، گزارشهای خبری منتشر شده و بیانیههای رسمی ایرانی، داستانی بسیار متفاوت را نشان میدهد.
واحد تحقیقات دیجیتال الجزیره از این اسناد نتیجه گرفته که مدرسه دستکم طی ۱۰ سال گذشته بهطور واضح از پایگاه نظامی مجاور جدا بوده است. الگوی حمله نیز سوالاتی اساسی درباره دقت اطلاعاتی که بمباران بر اساس آن انجام شده مطرح میکند، از جمله اینکه آیا حمله به مدرسه عمدی بوده است یا نه.
اهمیت میناب و میدان نظامی هدف گرفته شده
این رسانه مینویسد که برای درک انگیزههای قرار گرفتن میناب در فهرست اهداف اولیه آمریکا و اسرائیل، این شهر را در زمینه ژئواستراتژیک گستردهتر آن بررسی کرد.
میناب در هرمزگان واقع شده است؛ استانی با اهمیت نظامی فراوان که بهطور مستقیم بر تنگه هرمز و آبهای خلیج فارس مشرف است و نقشی کلیدی در عملیات نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارد.
نیروی دریایی سپاه از استراتژی موسوم به «جنگ نامتقارن» استفاده میکند که شامل بهکارگیری قایقهای تندرو، پهپادها و سکوهای موشکی ساحلی است که میتوانند حمل و نقل دریایی را مختل کرده یا اهداف نظامی دشمن را مورد هدف قرار دهند این میان، مجتمع نظامی «سیدالشهداء» در میناب هدف برجستهای است که شامل مقرهای مهم، به ویژه تیپ موشکی «آصف» میشود. تیپ موشکی آصف یکی از مهمترین شاخههای تهاجمی نیروی دریایی سپاه پاسداران محسوب میشود.
الجزیره ادامه میدهد که مرور منابع آزاد و سوابق رسمی ایران، جزئیات مهمی درباره خود مدرسه آشکار میکند؛ مدرسه شجره طیبه در میناب بخشی از شبکه گستردهای از مدارس است که به لحاظ ساختاری و اداری به نیروی دریایی سپاه وابستهاند.
این مدارس بهعنوان مؤسسات غیرانتفاعی طبقهبندی میشوند و بیشتر برای ارائه خدمات آموزشی به فرزندان اعضای نیروی دریایی سپاه طراحی شدهاند.
پیامهای ثبتنام منتشر شده در کانال پیامرسان ایرانی «بله» – کانالی مختص ارتباط با والدین کودکان پیشدبستانی در یکی از مدارس شبکه شجره طیبه – نشان میدهد که اولویت ثبتنام با فرزندان پرسنل نظامی است.
در چندین اطلاعیه، فرزندان اعضای نیروی دریایی سپاه در روزهای مشخصی برای ثبتنام کلاس اول دعوت شدهاند و اطلاعیهای دیگر میگوید که ثبتنام فرزندان غیرعضو در روزهای دیگری انجام میشود.
الجزیره یادآور میشود که با این حال، این پیوند اداری با سپاه یا هویت والدین، وضعیت قانونی مدارس را بهعنوان تأسیسات غیرنظامی طبق حقوق بشر بینالملل تغییر نمیدهد، مگر آنکه برای عملیات نظامی استفاده شده باشند.
و کودکانی که در آنجا تحصیل میکنند، چه فرزندان پرسنل نظامی و چه کودکان عادی، همچنان بهعنوان افراد محافظتشده با حمایت ویژه در درگیریهای مسلحانه محسوب میشوند، و هدف قرار دادن عمدی آنها یا انجام حملاتی که میتواند به آنها آسیب برساند، ممنوع است.
موسسه «دیدبان حقوق بشر مدیترانه» بمباران مدرسه را «جنایت هولناک» خوانده و در بیانیهای تأکید کرده است که حضور تأسیسات یا پایگاههای نظامی در نزدیکی مدرسه، ماهیت غیرنظامی آن را تغییر نمیدهد و نیروهای آمریکایی و اسرائیلی را از تعهد قانونی خود برای بررسی دقیق هدف پیش از حمله معاف نمیکند.
این موسسه تأکید کرده که کودکان و کارکنان آموزشی در تمام شرایط، «افراد محافظتشده» طبق حقوق بشردوستانه بینالمللی هستند و هر حملهای که تمایز بین آنها و اهداف نظامی احتمالی را رعایت نکند، نقض جدی محسوب میشود.
درباره حمله و زمان آن چه میدانیم؟
صبح شنبه حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد. مکانهای مختلفی در میناب و استان هرمزگان نیز مورد هدف واقع شدند. با این حال، به نوشته الجزیره، زندگی بهطور تقریبا عادی ادامه داشت؛ کودکان به مدرسه رفتند و تصاویر و ویدئوها تقریبا ترافیک معمولی اطراف مدرسه را نشان میداد.
تصاویر ماهوارهای مستند از آن روز نشان میدهد که ساختمان مدرسه تا ساعت ۱۰:۲۳ کاملا سالم بود و هیچ موشکی به آن اصابت نکرده بود. منابع محلی و رسمی ایرانی میگویند که ساعت ۱۰:۴۵ صبح، مدرسه بهطور مستقیم مورد اصابت یک موشک هدایتشونده قرار گرفت.
واحد تحقیقات دیجیتال الجزیره برای تأیید گستره و ماهیت حمله، دو ویدئو منتشر شده در تلگرام را پس از بمباران تحلیل و هر کدام را با تطبیق نشانههای قابل مشاهده با تصاویر ماهوارهای دقیقا موقعیتیابی کرده است.
ویدئوی اول از جنوب غربی مجتمع فیلمبرداری شده بود و لحظات اولیه برخاستن دود از داخل بلوک نظامی وابسته به پایگاه سیدالشهداء (تیپ آصف) را نشان میدهد که ثابت میکند پایگاه نظامی جزو اهداف بود.
ویدئوی دوم، که مهمترین سند این تحقیق است، از جنوب شرقی مجتمع فیلمبرداری شده و نمای وسیعی از کل مجموعه ارائه میدهد.
این ویدئو بهوضوح دو ستون جداگانه از دود سیاه غلیظ را نشان میدهد: یکی از عمق پایگاه نظامی و دیگری از محل مستقل جغرافیایی مدرسه دخترانه.
به گفته الجزیره، فاصله قابل مشاهده بین دو ستون، فاصله واقعی بین دو مکان را مطابق تصاویر ماهوارهای نشان میدهد. این ادعا را که خسارت به مدرسه ناشی از ترکشهای پایگاه نظامی بوده است رد میکند و نشان میدهد ساختمان مدرسه هدف حمله مستقیم و جداگانه قرار گرفته است.
بررسی تاریخی و تغییرات ساختاری
تیم تحقیق الجزیره برای اثبات جدایی معماری و رد این ادعا که ساختمان بمباران شده پادگان بوده، تصاویر آرشیوی گوگل ارث از سال ۲۰۱۳ تا پیش از حمله ۲۰۲۶ را بررسی کرده است. بررسی زمانی نشان میدهد که از ۱۰ سال پیش این بخش به شکلی طراحی شد تا از مجتمع نظامی جدا شود و کاملا به استفاده غیرنظامی اختصاص یابد.
تصاویر نشان میدهد که در سال ۲۰۱۳، سایت بهطور کامل بهعنوان پادگان نظامی استفاده میشد و هیچ نشانهای از استفاده مستقل غیرنظامی وجود نداشت. اما این وضعیت در سال ۲۰۱۶ تغییر اساسی کرد. تصاویر ماهوارهای ۶ سپتامبر ۲۰۱۶ نقطه عطف اصلی را نشان میدهد؛ دیوارهای داخلی جدید ساخته شد و منطقه مدرسه را بهطور کامل و آشکار از بلوک نظامی جدا کرد.
همزمان دو برجک نگهبانی نظارتکننده بر این بلوک هم جمعآوری شد. مهمترین تغییر، افتتاح سه درب خارجی جدید برای ورود و خروج دانشآموزان و کارکنان بود.
این تغییرات نشان میدهد که ساختمان رسما از مجموعه پادگان جدا شده و به هدف غیرنظامی مستقل با ورودیهای مجزا و فاصله ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر از پادگان تبدیل شده است.
استفاده غیرنظامی از آن بخش با گذشت زمان نیز واضحتر شد. تصاویر ۵ می ۲۰۱۸ فعالیتهای کامل غیرنظامی، ردیف خودروها و وجود زمین بازی کودکان و نقاشیهای دیواری رنگارنگ را نشان میدهد، همان مولفههایی که در ویدئوهای روز فاجعه هم مشاهده شد.
کلینیک شهید آبسالان به عنوان شاهد تکمیلی
الجزیره مینویسد که برای اثبات اینکه طرف مهاجم از طراحی جدید سایت آگاه بوده، پروژههای ساختمانی جدید همان منطقه بررسی شد.
در ۱۴ ژانویه ۲۰۲۵، سرلشکر حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران، برای افتتاح کلینیک تخصصی شهید آبسالان به میناب آمد. این کلینیک ۵۷۰۰ مترمربع را پوشش میداد و با هزینه حدود ۲ میلیون دلار ساخته شد و خدمات پزشکی غیرنظامی ارائه میکرد.
ساخت کلینیک نیاز به جداسازی از پایگاه نظامی داشت، و پس از افتتاح، ورودی مستقل و پارکینگ جداگانه برای بیماران غیرنظامی ایجاد شد، مشابه مدرسه.
بنابراین، مجتمع نظامی یکپارچه به سه بخش مستقل تبدیل شد: مدرسه شجره طیبه، کلینیک شهید آبسالان و پایگاه نظامی سیدالشهداء.
با آغاز حمله آمریکا و اسرائیل، تحلیل نقاط حمله نشان داد که موشکها پایگاه نظامی و مدرسه را هدف گرفتند اما کلینیک تخصصی را که بین آنها قرار داشت، دست نخورده باقی گذاشت.
به باور واحد تحقیقی الجزیره، این موضوع تصادفی نیست و نشان میدهد که مهاجم با مختصات و نقشههایی عمل میکرد که تفاوت بین تأسیسات مختلف مجتمع را مشخص میکرد.
حملات مشابه در گذشته
الجزیره در ادامه مروری بر الگوهای مشابه داشته است و مینویسد که در طول دههها، مدارس، بیمارستانها و پناهگاههای غیرنظامی مورد حمله قرار گرفتهاند و نیروهای آمریکایی و اسرائیلی ابتدا مسئولیت را رد کرده یا مقصر را متهم کردهاند، و تحقیقات مستقل بعدها نشان دادهاند ادعاها غلط بوده است.
- آوریل ۱۹۷۰: هواپیماهای فانتوم اسرائیل مدرسه ابتدایی بحر البقر در استان شرق مصر را بمباران کردند و ۴۶ کودک از ۱۳۰ نفر حاضر در کلاس کشته شدند. اسرائیل مدعی شد که مدرسه یک مرکز نظامی مصری بوده است. یک خلبان اسرائیلی بعدها اعتراف کرد که حمله عمدی بوده و میدانستند مدرسه است.
- فوریه ۱۹۹۱: نیروی هوایی آمریکا دو بمب هوشمند بر پناهگاه غیرنظامی امیریه بغداد انداخت و حداقل ۴۰۸ غیرنظامی کشته شدند. آمریکا ادعا کرد که پناهگاه به مرکز فرماندهی نظامی تبدیل شده بود، اما دیدهبان حقوق بشر نشان داد ساختمان نشانههای واضح یک پناهگاه عمومی داشت.
- آوریل ۱۹۹۶: ارتش اسرائیل مقر گردان فیجی نیروی بینالمللی یونیفیل در قانا لبنان را گلولهباران کرد که در نتیجه آن ۱۰۶ غیرنظامی کشته و بیش از ۱۱۶ نفر زخمی شدند. تحقیقات سازمان ملل بعدا نشان داد بمباران عمدی بوده است.
- اکتبر ۲۰۱۵: هواپیمای ایسی-۱۳۰ آمریکا بیمارستان پزشکان بدون مرز در قندوز افغانستان را بمباران کرد؛ ۴۲ نفر کشته شدند.
- در نوار غزه، از اکتبر ۲۰۲۳ حملات به مراکز آموزشی به سطحی بیسابقه رسید. تا اوایل ۲۰۲۵، ۷۷۸ مدرسه از مجموع ۸۱۵ مدرسه (حدود ۹۵.۵درصد) بهطور جزئی یا کامل تخریب شدند. اونروا اعلام کرد حدود یک میلیون آواره در مدارس این نهاد پناه گرفتند، اما تا ژوئیه ۲۰۲۵ دستکم هزار نفر در داخل همین مدارس کشته و ۲۵۲۷ نفر زخمی شدند. همچنین منابع رسانهای گزارش دادند که ارتش اسرائیل یک «سلول حملات ویژه» برای هدفگیری نظاممند مدارس ایجاد کرده بود.
شرایط روز حمله و واکنشها
الجزیره در ادامه مینویسد که شواهد نشان میدهد تصمیم به تخلیه مدرسه در همان لحظه آغاز حمله گرفته شد، اما زمان بین هشدار مقامات ایرانی و اصابت موشک بسیار کوتاه بود و اکثر والدین نتوانستند دختران خود را برسانند.
ظرفیت سردخانه بیمارستان تکمیل شد و اجساد دختران جوان با کامیونهای یخچالدار حمل شد. برخی خانوادهها بیش از یک فرزند خود را در همان حادثه از دست دادند.
به گفته این رسانه، قابلیت نیروهای مهاجم برای عدم حمله به تأسیسات جدید (کلینیک شهید آبسالان) و شکست آشکار در اجتناب از بمباران مدرسه ابتدایی پر از دانشآموز، دو سناریوی محکومکننده بهجا میگذارد:
۱. نیروهای آمریکایی و اسرائیلی در حمله به تیپ آصف از یک بانک هدف قدیمی و منسوخ شده (قبل از ۲۰۱۳) بهره بردند که نشاندهنده سهلانگاری جدی و بیتوجهی به جان غیرنظامیان است؛
۲. یا حمله بهطور عمدی و با اطلاع قبلی انجام شد تا بیشترین شوک اجتماعی ایجاد شود و حمایت مردمی از ساختار نظامی ایران کاهش یابد.
