اقتصاد ایران که پیش از آغاز جنگ نیز زیر فشار تحریمها و سوءمدیریت با تورم بالا دستوپنجه نرم میکرد، اکنون حدود ۵۰ روز پس از آغاز جنگ، با وخامت بیشتری روبهرو شده است.
خبرگزاری فرانسه در گزارشی به بررسی این شرایط پرداخته و یادآورشده که حتی پیش از آغاز جنگ در ایران، نرخ تورم به حدود ۵۰ درصد رسیده بود که همین امر به نارضایتیهای اقتصادی و اعتراضات گسترده ضد دولتی دامن زد، اما حال جامعه با یکی از فوریترین پیامد جنگ مواجه شده که آن جهش دوباره قیمتهاست.
بر اساس این گزارش، بسیاری از کالاهای اساسی مانند غذا، نوشیدنی، دارو و پوشک گرفته تا یک وعده ناهار در کافههای مدرن شهری پس از جنگ افزایش قیمت داشتهاند.
امیر، مردی ۴۰ ساله از حومه تهران، به خبرگزاری فرانسه گفت قیمت نان تُست مورد علاقهاش ناگهان از ۷۰۰ هزار ریال به یک میلیون ریال افزایش یافته است.
یکی از دوستان او نیز برای یک قرص داروی درمان سرطان که پیش از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در روز نهم اسفند حدود سه میلیون ریال قیمت داشت، مجبور شده ۱۸۰ میلیون ریال بپردازد و باید هر ۲۰ روز یک قرص بخرد.
کاوه، هنرمندی در پایتخت، گفت که کافه محبوب «دوبار» در مرکز تهران «در عرض یک روز قیمت همه اقلام را ۲۵ درصد افزایش داد.»
حتی در شمالغرب ایران، که معمولا از واردات از ترکیه بهرهمند است، یک زن ۵۰ ساله به خبرنگار خبرگزاری فرانسه گفت: «قیمت برخی کالاها به سه برابر حد معمول رسیده است.»
در این حال بانک مرکزی اسکناس جدید ۱۰ میلیون ریالی را منتشر کرده که بزرگترین واحد پولی در گردش است و همین خود نشانهای از تورم افسارگسیخته است. یک ماه پیش از آن نیز اسکناس ۵ میلیون ریالی معرفی شده بود؛ امری که باز گویای کاهش شدید ارزش پول ملی است که از زمان نخستین جنگ با آمریکا و اسرائیل در اواخر خرداد و اوایل تیر بهشدت سقوط کرده است.
مشکلات اقتصادی و کاهش ارزش ریال از عوامل اصلی بزرگترین اعتراضات ضد دولتی سالهای اخیر در دی ماه گذشته بودند؛ اعتراضاتی که با اعتصاب بازاریان در بازار بزرگ تهران آغاز شد. به گفته گروههای حقوق بشری، سرکوب این اعتراضات به کشته شدن هزاران نفر انجامید.
فاجعه رشد بیکاری در پی جنگ
در حالی که افزایش قیمتها فشار بیشتری بر بودجه خانوارها وارد کرده، بسیاری نیز شغل خود را از دست دادهاند.
جنگ باعث تعطیلی بسیاری از کسبوکارها شده و کارگران و کارمندان را در وضعیت بلاتکلیف و نگران از دریافت حقوقشان رها کرده است.
بازارهای سراسر کشور ساعات کاری خود را کاهش دادهاند و شرکتهای ساختمانی نیز بهطور گسترده کارگران را که بسیاری از آنها مهاجران افغانستانی هستند اخراج کردهاند.
فیضالله عرب، نقاش ۲۳ ساله بیکار، به خبرگزاری فرانسه گفت: «وقتی جنگ شروع شد، فرصتهای شغلی نایاب شد و ساختوساز متوقف شد.» او آخر هفته گذشته از تهران به افغانستان بازگشت.
هموطن او، ولیجان اکبری، کارگر ۴۲ ساله، افزود: «کارفرماها به خارج از کشور رفتهاند و کسبوکارها متوقف شدهاند.»
کسانی که به اینترنت وابستهاند یا کسبوکار آنلاین دارند نیز با حدود ۵۰ روز قطعی ارتباطات مواجه شدهاند؛ وضعیتی که تنها شبکه محدود داخلی ایران را فعال نگه داشته است.
یک زن ۳۵ ساله شاغل در بخش مالی در مرکز اصفهان هفته گذشته گفت: «واقعا از آیندهمان، بهویژه از نظر اقتصادی، میترسم. اوضاع الان فاجعه است.» او افزود: «اخراجهای گسترده، تعطیلیهای فراگیر… همهچیز طاقتفرسا شده است.»
حملات هوایی به صنعت فولاد ایران که برای بسیاری از صنایع حیاتی است، و همچنین تأسیسات پتروشیمی، پلها و جادهها، احتمالا در بلندمدت نیز تأثیرات سنگینی بر اقتصاد کشور خواهد داشت.
مشکلات بانکی
عدنان مزارعی، مقام ارشد پیشین صندوق بینالمللی پول و متخصص خاورمیانه، به خبرگزاری فرانسه گفت که بخش بانکی پس از جنگ نیز یکی از نگرانیهای اصلی خواهد بود.
او میافزاید: «پیش از آغاز این جنگ با اسرائیل و آمریکا، نظام بانکی در وضعیت دشواری قرار داشت و بهطور کلی بسیار آسیبپذیر بود و ترازنامههای ضعیفی داشت.» به گفته مزارعی، این بخش در نتیجه ناتوانی مصرفکنندگان و کسبوکارها در بازپرداخت وامها، ضربه بیشتری از جنگ خواهد خورد.
در طول جنگ، برای جلوگیری از برداشت گسترده پول، محدودیتهایی بر دستگاههای خودپرداز اعمال شد، هرچند کارتها و خدمات بانکداری آنلاین در بیشتر مدت درگیری فعال بودند.
آخرین بحران بانکی مربوط به بانک «آینده» بود؛ یکی از بزرگترین بانکهای خصوصی کشور که در پایان سال گذشته زیر بار وامهای معوق و زیانهایی معادل ۵.۲ میلیارد دلار سقوط کرد.
مزارعی پیشبینی میکند که ممکن است نیاز به نجات بانکهای بیشتری باشد و بانک مرکزی ناچار به چاپ پول برای حمایت از آنها شود. او میافزاید: «بدیهی است که این امر حجم نقدینگی را افزایش میدهد و دوباره به تورم بالاتر منجر میشود.»
بر اساس آمار رسمی، نرخ تورم سالانه در بهمن ماه ۴۷.۵ درصد بوده است.
