تحریریه نیماد – عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، قرار است شامگاه جمعه ۴ اردیبهشت در رأس هیأتی کوچک وارد پایتخت پاکستان شود؛ سفری که مقامهای منطقه آن را گامی مهم در مسیر ازسرگیری مذاکرات مستقیم با ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ میان دو کشور توصیف میکنند.
این سفر پس از مجموعهای از تماسهای تلفنی میان عراقچی و مقامهای ارشد پاکستان انجام میشود.
عراقچی همزمان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در حال آغاز سفری بهموقع به اسلامآباد، مسقط و مسکو هستم. هدف از این سفرها، هماهنگی نزدیک با شرکایمان درباره مسائل دوجانبه و رایزنی درباره تحولات منطقهای است. همسایگان ما در اولویت هستند.»
این پیام، بدون اشاره مستقیم به مذاکرات با آمریکا، بر تمرکز تهران بر رایزنیهای منطقهای تأکید دارد؛ رویکردی که به گفته ناظران، میتواند بخشی از تلاش برای آمادهسازی بستر دیپلماتیک پیش از بازگشت به گفتوگوهای مستقیم باشد.
خبرگزاری رسمی ایران (ایرنا) نیز اعلام کرده که این سفر در حال حاضر ماهیتی دوجانبه دارد و برای گفتوگو با مقامهای پاکستانی انجام میشود. عراقچی پس از این سفر، راهی مسکو و مسقط خواهد شد.
با این حال، یک مقام پاکستانی گفته است که پس از روزها تنش در تنگه هرمز، اکنون «احتمال دستیابی به یک پیشرفت مهم» میان ایران و آمریکا افزایش یافته است.
بنبست مذاکرات و نقش محاصره دریایی
اوایل هفته قرار بود هیأتی آمریکایی به ریاست جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، برای ادامه مذاکرات وارد اسلامآباد شود. اما ایران اعلام کرد تا زمانی که محاصره دریایی بنادرش ادامه دارد، حاضر به بازگشت به مذاکرات نیست.
دونالد ترامپ این محاصره را ۱۳ آوریل، دو روز پس از پایان بینتیجه دور نخست مذاکرات در اسلامآباد، اعمال کرد. از آن زمان، چشمانداز ادامه گفتوگوها در حالت تعلیق قرار گرفته است. ایران تأکید کرده که پیششرط بازگشت به میز مذاکره، لغو این محاصره است؛ شرطی که واشینگتن تاکنون نپذیرفته، حتی پس از آنکه عراقچی اعلام کرد تهران آماده بازگشایی تنگه هرمز است.
افزایش تنشها در تنگه هرمز
در این میان، تنشها در تنگه هرمز نیز بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. آمریکا یک کشتی با پرچم ایران را توقیف کرد و در مقابل، ایران نیز دو کشتی را ضبط کرده و به سوی یک شناور دیگر شلیک کرده است.
تا اواسط هفته، برگزاری دور دوم مذاکرات در هالهای از ابهام قرار داشت، اما تحولات صبح جمعه این وضعیت را تغییر داد.
رایزنیهای فشرده دیپلماتیک
عراقچی صبح جمعه در تماسی تلفنی با اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، گفتوگو کرد. در این تماس، مقام پاکستانی بر اهمیت تداوم گفتوگوها تأکید کرد و عراقچی نیز از نقش «سازنده و مستمر» پاکستان در تسهیل مذاکرات قدردانی کرد.
همچنین گزارشهایی از تماس جداگانه عراقچی با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، منتشر شده، هرچند مقامهای پاکستانی آن را تأیید یا رد نکردهاند. در سوی دیگر، هنوز مشخص نیست که دولت آمریکا چه زمانی و با چه ترکیبی هیأت خود را برای مذاکرات احتمالی اعزام خواهد کرد.
اختلافات کلیدی و ابهام در مسیر پیشرو
برنامه هستهای ایران، تحریمهای آمریکا و آینده تنگه هرمز از مهمترین محورهای اختلافی هستند که در روزهای اخیر تلاشهای میانجیگرانه پاکستان را با چالش مواجه کردهاند.
همزمان، حضور دستکم ۹ هواپیمای آمریکایی در اسلامآباد – حامل تجهیزات ارتباطی، امنیتی و فنی – نشان میدهد که واشینگتن همچنان برای برگزاری دور جدید مذاکرات آمادگی دارد.
با این حال، مشخص نیست تمایل جدید ایران به بازگشت به مذاکرات ناشی از فشار اقتصادی ناشی از محاصره دریایی است یا نتیجه گفتوگوهای پشتپرده.
در همین حال، پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، گفته است ایران همچنان «فرصت دارد توافقی خوب و عاقلانه انجام دهد»، اما تأکید کرده که محاصره دریایی بنادر ایران «در حال گسترش است و ابعاد جهانی پیدا میکند».
همزمان، دونالد ترامپ نیز اعلام کرده که «هیچ عجلهای» برای رسیدن به توافق ندارد و تحت فشار نیست، بلکه ترجیح میدهد زمان بیشتری صرف شود تا به یک توافق «پایدار» دست یابد.
این مواضع نشان میدهد که واشینگتن، در کنار حفظ مسیر دیپلماسی، همچنان بر اهرم فشار حداکثری تکیه دارد.
زندگی معلق در اسلامآباد
در حالی که تحولات دیپلماتیک ادامه دارد، زندگی روزمره ساکنان اسلامآباد بهشدت تحت تأثیر تدابیر امنیتی قرار گرفته است.
الجزیره به نقل از ماهین سلیم فاروقی، مشاور ۴۱ ساله و مادر دو فرزند، میگوید هر روز صبح را با بررسی تلفن همراهش آغاز میکند تا بداند آیا برنامه کاریاش تغییر کرده، مدارس فرزندانش آنلاین شدهاند یا مسیرهای شهری مسدود شدهاند.
او میگوید: «کل روزت بر پایه یک برنامهریزی دقیق بنا شده و هر تغییر ناگهانی، هم هچیز را به هم میریزد. این چند هفته فقط در حال تنظیم دوباره زندگیمان بودهایم.»
اختلال در نظام قضایی و آموزش
محدودیتهای امنیتی باعث تعطیلی دادگاهها در منطقه حفاظتشده اسلامآباد شده است. راجه طلحه سرفراز، وکیل ۲۶ ساله، به خبرنگار الجزیره میگوید بیش از یک هفته است که هیچ جلسه دادگاهی برگزار نشده و پروندههای مهم، از جمله درخواست تجدیدنظر موکلانش، بلاتکلیف ماندهاند.
همزمان، کلاسهای دانشگاهی بهصورت آنلاین برگزار میشود و برخی امتحانات نیز به تعویق افتادهاند؛ شرایطی که به گفته سرفراز «ناکارآمد» است.
فشار اقتصادی و نارضایتی عمومی
پاکستان در شرایطی میزبان این مذاکرات حساس است که خود با چالشهای اقتصادی جدی مواجه است. این کشور تحت برنامه ۷ میلیارد دلاری صندوق بینالمللی پول قرار دارد، قیمت سوخت افزایش یافته و خاموشیهای برنامهریزیشده بازگشتهاند. برای بسیاری از شهروندان، هزینه ایفای نقش میانجی در این بحران، بهتدریج ملموستر شده است.
فاروقی میگوید: «هر شب باید بررسی کنیم که فردا چه اتفاقی میافتد؛ آیا جادهها باز است؟ آیا مدرسه حضوری است یا آنلاین؟ هیچ قطعیتی وجود ندارد.» او میافزاید: «صادقانه بگویم، نشانهای از بهبود نمیبینم. به نظر میرسد قبل از بهتر شدن، اوضاع بدتر خواهد شد.»
