شبکه خبری الجزیره در گزارشی با اشاره به دیدار روز پنجشنبه مارکو روبیو و سرگئی لاوروف، وزرای خارجه ایالات متحده و روسیه، موضوع گفتوگوی آنها را مورد پرسش قرار داده، گفتوگویی که در حاشیهٔ نشست کشورهای جنوب شرق آسیا در مانیل انجام گرفت و به نظر میرسید حول جنگ اوکراین باشد.
ادنا محمد، نویسنده این گزارش، اما میگوید که این دیدار در واقع تحتالشعاع گزارشهای تازهای بود که نشان میدهد روسیه احتمالا در حملات ایران به مقرهای نظامی ایالات متحده در خاورمیانه نقشی فعالانه داشته است.
گزارشها دربارهٔ حملات ایران به مقرهای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیآیای، نخستینبار در روزهای آغازین جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مطرح شد. سه روز پس از آغاز جنگ، در تاریخ ۱۲ اسفند، روزنامهٔ واشینگتنپست به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که مقر سیآیای در سفارت آمریکا در ریاض هدف قرار گرفته است. در ۱۵ اسفند نیز شبکهٔ سیانان به نقل از منابع اطلاعاتی آمریکا گزارش داد که مسکو به تهران در ردگیری و شناسایی نیروها و هواپیماهای آمریکایی در خلیج فارس کمک کرده است.
همچنین اخیرا خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه گزارش داد که حملات پهپادی ایران به تأسیسات سیآیای، بهویژه در سفارت آمریکا در عربستان سعودی، موجب شده تا سازمانهای اطلاعاتی آمریکا احتمال نقشآفرینی روسیه را بررسی کنند؛ چراکه دقت و اثربخشی بالا در این حملات میتواند نشانهای از پشتیبانی مسکو باشد.
نیکول گراجوسکی، استادیار مرکز پژوهشهای بینالمللی در دانشگاه «سیانس پو» پاریس، در گفتوگو با الجزیره توضیح داد که فرضیهٔ دخالت روسیه در هدفگیریهای ایران، فرضیهای «واقعبینانه» است.
گراجوسکی گفت: «این همان موضوعی بود که تا حدودی مورد شک بود، زیرا بسیاری از حملاتی که ایران انجام داده، بسیار پیشرفتهتر از اقدامات گذشتهٔ این کشور است.»
وی افزود: «ایران برخلاف روسیه، قابلیتهای فضایی گستردهای ندارد. تهران در مقایسه با روسیه از ماهوارههای نظامیِ کافی برای نیازهای اولیه برخوردار نیست… بنابراین بهنظر میرسد احتمالا نوعی توافق میان آنها و روسها شکل گرفته باشد.»
با این حال، وی خاطرنشان کرد که ایران شبکههای جمعآوری اطلاعات انسانیِ خود را هم دارد که معمولا هنگام بررسی اهداف انتخابیاش در منطقه، نادیده گرفته میشوند.
پشتیبانی روسیه از ایران
در میان جنگها و تحریمها، مسکو و تهران روابط نظامی خود را عمق بخشیدهاند.
در حالی که بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که روابط میان دو کشور بیشتر «ازدواجی مصلحتی» در برابر غرب است تا یک اتحاد استراتژیک، گراجوسکی با این دیدگاه مخالف است.
او میگوید: «هر دو کشور خود را بازیگرانی میبینند که با تهدیدهای مشابهی در عرصهٔ بینالمللی روبهرو هستند و همکاری آنها بهویژه پس از جنگ اوکراین و طی روزهای اخیر شدت یافته است. آنها اکنون وابستگی بسیار بیشتری به یکدیگر دارند.»
تجاوز نظامی روسیه به اوکراین در فوریهٔ ۲۰۲۲، پس از آنکه تهران تسلیحات کلیدی مانند پهپادهای شاهد و موشکهای بالستیک فاتح-۱۱۰ را برای کمک به نبرد در اختیار مسکو قرار داد، دو طرف را از نظر نظامی به یکدیگر نزدیکتر کرد.
سال گذشته نیز دو کشور پیمان مشارکت جامع راهبردی ۲۰ ساله امضا کردند که وعدهٔ افزایش همکاریهای دفاعی را میداد.
با این حال، روزنامهٔ مسکو تایمز به نقل از آندری رودنکو، معاون وزیر امور خارجهٔ روسیه، در سخنرانی آن زمان وی در مجلس دوما گزارش داد که این پیمان به معنای «ایجاد یک اتحاد نظامی با ایران یا ارائهٔ کمکهای نظامی متقابل» نیست.
همچنین ادعا شده که روسیه با در اختیار گذاشتن سیستم ناوبری ضدجمینگ «کومتا-ام»، به تهران کمک کرده تا دقت پهپادهای شاهد-۱۳۶ خود را ارتقا دهد.
بر اساس گزارشهای ماه اسفند، در آواری که پس از حملهٔ ناکام پهپادی ایران به پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در قبرس بر جای ماند، بقایای سیستم روسی کومتا-ام در میان قطعات پهپاد شاهد-۱۳۶ کشف شد. اگرچه روسیه گزارش روزنامهٔ والاستریت ژورنال دربارهٔ وجود سیستم کومتا-ام در پهپادهای ایرانی را رد کرد و آن را «اخبار جعلی» خواند.
با این همه، گراجوسکی توضیح داد که جنگ آمریکا با ایران «تا حدی» به نفع مسکو است، زیرا توجهها را از جنگ اوکراین منحرف میسازد و پتانسیل تضعیف قدرت جهانی آمریکا را دارد.
او گفت: «فکر میکنم روسها این وضعیت را نبردی گستردهتر برای نظم جهانی میبینند و آن را سرآغازی واقعی میدانند که میتواند به افول آمریکا منجر شود.»
«بدیهی است که آنها نمیخواهند سقوط ایران را ببینند؛ بنابراین همواره این تعادل ظریف وجود دارد که از یکسو ایران به تنهایی در برابر ایالات متحده وارد عمل شود و از سوی دیگر اطمینان حاصل شود که ایران پشتیبانی کافی برای بقا و ایستادگی در این برهه سخت از تاریخ خود را دارد.»
حملات اخیر
اخیراً دامنهٔ حملات متقابل میان آمریکا و ایران شدت یافته است. حملات ایالات متحده به ایران برای دوازدهمین شب متوالی ادامه داشته و در جریان حملهٔ صبح پنجشنبه به گذرگاه شلمچه در مرز عراق، دستکم دو نفر کشته شدند. ایران نیز طی روزهای اخیر با حمله به چند کشور حوزهٔ خلیج فارس و اردن پاسخ داده است.
در نهایت، گراجوسکی معتقد است که تاکتیکهای خود ایران در مقایسه با هرگونه کمک اطلاعاتی از سوی روسیه، تأثیر بیشتری بر روند جنگ دارد.
او گفت: «دخالت روسیه نقطهٔ عطفِ بنیادی برای ایرانیها محسوب نمیشود. ایران پیش از این هم از این قابلیتها برخوردار بود؛ آنها نیروی پهپادی و موشکی گستردهای توسعه دادهاند. کاری که روسیه انجام داد صرفا دادن یک برتری نسبی و ارتقای آن بود.»
