با بالا گرفتن احتمال دستیابی ایران و ایالات متحده به توافقی برای پایان دادن به جنگ، چهرههای شاخص جمهوریخواه در اقدامی کمسابقه، انتقادات علنی و تندی را علیه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده،طرح کردند و هشدار دادند که مفاد این توافق باعث تقویت تهران و تضعیف اسرائیل میشود.
این انتقادها روز یکشنبه سوم خرداد و پس از آن شدت گرفت که ترامپ اعلام کرد که واشینگتن و تهران در مذاکرات خود «تا حد زیادی» پیش رفتهاند و تفاهمنامهای در حال نهایی شدن است.
ترامپ گفت که این تفاهمنامه شامل بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود؛ شاهراه حیاتی انرژی جهانی که ایران از زمان آغاز جنگ در ماه اسفند، بر آن اعمال حاکمیت کرده و اجازه عبور و مرور آزادانه کشتیها را از آن نمیدهد.
با این حال، او علیرغم اینکه پیش از این بارها تأکید کرده بود که به ایران اجازه دستیابی به سلاح هستهای داده نخواهد شد، اینبار هیچ اشارهای به برنامه هستهای ایران نکرد.
محتوای این تفاهمنامه موضوع گزارشهای ضد و نقیضی بوده است و در حالی که مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، تاکید کرده که عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز باید بدون هزینه و آزاد باشد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت که تنگه هرمز به آمریکا ربطی ندارد، بلکه بین ایران و عمان به عنوان کشورهای ساحلی باید سازوکاری تعریف شود.
به گفته آقای بقایی، تنگه هرمز یکی از مهمترین موضوعات این یادداشت تفاهم است که ۱۴ بند دارد، «ولی مهمتر از آن پایان دادن به دزدی دریایی آمریکاست».
اشاره او به محاصره دریایی آمریکا علیه ایران است که گفته میشود طبق این تفاهمنامه باید پایان یابد و ایران نیز از سوی دیگر اجازه دهد که میزان تردد شناورها از تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز به دوره پیش از جنگ بازگردد. با این حال رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران، از جمله خبرگزاری تسنیم گزارش دادهاند که این به معنای آن نیست که ایران نخواهد بر تنگه هرمز اعمال حاکمیت کند
گزارشها همچنین حاکی از آن است که این تفاهمنامه شامل پایان دادن به جنگ «در تمام جبههها» از جمله لبنان و آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران است. اما موضوع هستهای فعلا جزو آن نیست، بلکه قرار است که طرفین در آینده درباره آن مذاکره کنند.
این امتیازات زنگ خطر را در میان چندین تن از چهرههای تندرو حزب جمهوریخواه که به شدت از جنگ حمایت میکردند به صدا درآورده است. از جمله سناتور لیندسی گراهام روز شنبه هشدار داد که هر گونه توافقی که ایران را از نظر نظامی توانمند باقی بگذارد و منجر به تغییر سیاسی در این کشور نشود، به «کابوسی برای اسرائیل» تبدیل خواهد شد.
گراهام در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر توافقی برای پایان دادن به درگیری ایران منعقد شود، آن هم به این دلیل که گمان میرود تنگه هرمز را نمیتوان در برابر تروریسم ایرانی محافظت کرد و ایران همچنان توانایی نابودی زیرساختهای اصلی نفت خلیج [فارس] را دارد، در این صورت ایران به عنوان یک قدرت مسلط که نیازمند راهحل دیپلماتیک است، تلقی خواهد شد.»
او افزود که توانایی ایران برای تهدید دائمی زیرساختهای انرژی خلیج [فارس]، موازنه قدرت در منطقه را به طور بنیادین تغییر خواهد داد.
این انتقادها توسط دیگر جمهوریخواهان ارشد، از جمله سناتور تام کاتن، رئیس کمیته اطلاعات سنا که اظهارات گراهام را بازنشر کرد، تقویت شد. سناتور راجر ویکر، رئیس کمیته نیروهای مسلح سنا، نیز گفت که «شایعه آتشبس ۶۰ روزه» یک «فاجعه» خواهد بود. ویکر با استفاده از نامی که واشینگتن برای جنگ علیه ایران انتخاب کرده، نوشت: «تمام دستاوردهای عملیات “خشم حماسی” به باد خواهد رفت.»
ویکر در اوایل هفته نیز مقامات نامشخصی در دولت را متهم کرده بود که به جای اجازه دادن به رئیسجمهور برای «تمام کردن کاری که شروع کرده»، ترامپ را به سمت «توافقی که حتی ارزش کاغذ هدر کردن را هم ندارد» سوق میدهند.
سناتور تد کروز نیز به این انتقادها پیوست و گفت که به شدت نگران گزارشهای مربوط به توافق در حال شکلگیری است.
کروز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر نتیجه این باشد که رژیم تحت تسلط اسلامگرایانی که هنور شعار مرگ بر آمریکا سر میدهند، بتواند به غنیسازی اورانیوم ادامه دهد، تسلیحات هستهای بسازد، میلیاردها دلار دریافت کند، و کنترل مؤثری نیز بر تنگه هرمز داشته باشد، یعنی اشتباهی فاجعهبار مرتکب شدهایم.»
برخلاف دیگر جمهوریخواهان، کروز بهطور مستقیم نام ترامپ را ذکر کرد، اما در عین حال تلاش نمود تقصیر را متوجه مشاوران نامشخصی کند که این توافق را در داخل دولت «به پیش میبرند».
مایک پمپئو، وزیر خارجه سابق، یکی از تندترین انتقادها را مطرح کرد و این تفاهمنامه احتمالی را با توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام) که در زمان باراک اوباما مذاکره شده بود، مقایسه کرد.
پمپئو نوشت: «توافقی که با ایران مطرح شده، بهطور مستقیم از کتابچه راهنمای وندی شرمن، رابرت مالی و بن رودز [مقامات دیپلماتیک دوره اوباما] اخذ شده است.»
پمپئو با «غیرآمریکایی» خواندن مفاد این تفاهمنامه احتمالی استدلال کرد که ایالات متحده باید به جای این کار، به فشارهای اقتصادی و نظامی خود علیه ایران ادامه دهد.
جان بولتون، مشاور سابق امنیت ملی نیز مذاکرات را به طور کلی رد کرد و گفت که گفتوگو با تهران «تلف کردن اکسیژن» است.
ترامپ هفتههاست که بین تهدید به از سرگیری جنگ و رویکرد دیپلماتیک در نوسان بوده است و از جمله روز شنبه تصویری از ایران را که با پرچم آمریکا پوشانده شده بود منتشر کرد.
او همان روز در گفتوگو با شبکه تلویزیونی سیبیاس گفت که دو طرف در حال «نزدیکتر شدن» به توافق هستند، اما هشدار داد که اگر به توافق نرسند «با وضعیتی مواجه خواهیم شد که هیچ کشوری تا به حال به این سختی ضربه نخورده است.»
ترامپ در مصاحبهای جداگانه با وبسایت آکسیوس شانس دستیابی به توافق را «۵۰-۵۰» دانست. او گفت: «من فکر میکنم یکی از این دو اتفاق خواهد افتاد: یا محکمتر از هر زمان دیگری به آنها ضربه میزنم، یا توافقی را امضا میکنیم که خوب باشد.»
منابع: وبسایت میدلایست آی، خبرگزاری تسنیم، وبسایت آکسیوس و شبکه سیبیاس
