بیش از یکصد فعال فرهنگی و دانشگاهی در سوئد در نامهای سرگشاده به رئیس پارلمان این کشور به دعوت احزاب محافظهکار از شاهزاده رضا پهلوی، ولیعهد سابق ایران، برای سخنرانی در پارلمان اعتراض کردند و با اشاره به حمایتهای او از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، آن را با سنت سیاسی صلحطلبانه در سوئد در تعارض دانستند.
در حالی که جنگ وارد ماه دوم شده، تبعات ویرانگر آن آشکارتر از هر زمان دیگری هویدا گشته است. اکنون که بحث به نابودی زیرساختها، عقبگرد به «عصر حجر» و ضربالاجلهای تحقیرآمیز دونالد ترامپ رسیده و تشت رسوایی «کمکهای آمریکا و اسرائیل به ایرانیان» از بام افتاده است، بحث اخلاقی درباره مسئولیت جنگ بیش از پیش برجسته شده است.
آیا میتوان مدعی دموکراسی بود، اما از لرزش پایههای قدرت آینده در برابر یک نقد ساده هراس داشت؟ حادثه تلخ مدرسهٔ میناب، فراتر از یک سوگواری ملی، پرده از مسئلهای عمیقتر برداشت: مسئلهٔ فرهنگ سیاسی. در فضایی که نقد بهسرعت به «خیانت» تعبیر میشود و سکوتها توجیه میشوند، شکلگیری یک هژمونی دموکراتیک دشوار خواهد بود. زیرا دموکراسی پیش از آنکه در نهادها متولد شود، باید در تحملِ نقد و پاسخگوییِ قدرت، حتی قدرتی که هنوز مستقر نشده، تمرین شود.
فحاشی به پدیدهای در اعتراضات اخیر تبدیل شده است. بیشتر در خارج کشور و تا حدی هم در داخل. چرا؟ از قرار زبان مشترکی بین صاحبان قدرت و معترضان باقی نمانده است. بنابرین ابراز نفرت مانده که آن هم در قویترین صورت زبانی خود همین فحش و بدوبیراه گفتن است. اما چطور به اینجا رسیدیم؟ این خود داستانی است به درازای داستان انقلاب. انقلابی که میخواست به سبک خاص خود به تربیت انسان طراز نوین دست یابد.
نتیجه این جنگ جز ویرانی، کشتار و سیاهی نیست. فردا در تاریخ خواهند نوشت که روزگاری در ایران مردمی بودند که از حاکمان خود زخم خورده بودند اما بهجای ساختن نیرویی درونی و همبستگی مدنی، به قدرتهای خارجی متوسل شدند و نه تنها از آنها کمک خواستند بلکه حتی در خیابانها و فضای مجازی برای بمباران کشورشان شادی کردند و رقصیدند.
وبسایت آکسیوس به نقل از سه منبع مطلع گزارش داد که دونالد ترامپ روز یکشنبه با رهبران کرد در عراق بهصورت تلفنی گفتوگو کرد تا درباره جنگ آمریکا و اسرائیل و تحولات پس از آن رایزنی کند، امری که با لابیگری بنیامین نتانیاهو انجام گرفته است.
اعتراضات دانشجویی در شماری از دانشگاههای ایران روز سهشنبه پنجم اسفند برای چهارمین روز متوالی ادامه یافت و همزمان گزارشها از تشدید برخورد با دانشجویان معترض حکایت دارد.
«دفترچه اضطرار» تلاشی برای جلوگیری از فروپاشی و بیثباتی است. اما نیت خیر، تضمینکننده نتیجه لیبرال نیست. اگر در نقطه آغاز گذار، قدرت پیش از رأی سازمان یابد، تمرکز بدون مهار شکل گیرد، عدالت سیاسی شود و حقوق اساسی فاقد تضمین غیرقابل تعلیق باشند، انحراف از مسیر لیبرالدموکراسی نه یک احتمال، بلکه یک خطر ساختاری خواهد بود.
تحلیل وضعیت در شرایط اندوه، ماتم و ناامیدی کاری بس دشوار است. لیکن تحلیلگر ناچار به تقسیم خود است: بخشی که سوگوار و خشمگین است و بخشی دیگر که لازم میداند بر تجربیات، نقصانها، ناکامیها، شکستها و البته مخاطرات تأمل کند. چرا که بدون تامل بر تجربیات تا ابد ممکن است در حلقۀ باطل خشونتی بیفرجام گرفتار آییم. در متن پیش رو تلاش میکنم آن بخش سوگوار را در دل نگاه دارم و آن بخش تحلیلگر را بیپردهپوشی به زبان آورم.
آینده ایران به صورت طبیعی باید شریعتمداری را رها کند و به سوی قانون و نظام حقوقبنیاد سکولار برود. اما دخالت خارجی میتواند این روند طبیعی را به هم بزند و تحمیل و اجبار و نظامی دستنشانده را حاکم کند که دوباره تکاپوی طبیعی جامعه را به تعویق بیندازد.
اگر تخیل جمعی به یک تصویر یگانه واگذار شود، سیاست به نمایشی تکپردهای فروکاسته میشود؛ نمایشی که در آن تماشاگران به جای کنشگران مینشینند. اما اگر این تخیل در میان صداهای متنوع توزیع گردد و به شبکهای از تجربهها و مطالبات پیوند بخورد، امکان شکلگیری افقهایی پدید میآید که از پیش در قابهای آماده نمیگنجند.
شهرهای مختلف اروپا، آمریکای شمالی و اقیانوسیه روز شنبه ۲۵ بهمن صحنه تجمع دهها هزار ایرانی بود که خواهان تغییر حکومت ایران هستند و در کانون این شهرها نیز مونیخ قرار داشت که بنا بر آمار مقامات پلیس، حدود ۲۰۰ هزار نفر در این راهپیمایی حضور یافتند.