ترامپ؛ صلح‌طلبِ خودخوانده و معمار آشوب جهانی

گاردین در مقاله‌ای به قلم سایمون تیسدال، تحلیل‌گر سیاست خارجی این روزنامه، پیامدهای حمله آمریکا به ونزوئلا و ربودن رئیس‌جمهور این کشور را بررسی کرده است؛ اقدامی که به‌نوشته او نشانه‌ای از چرخشی خطرناک در سیاست جهانی است. تیسدال می‌نویسد دونالد ترامپ، برخلاف ادعای صلح‌طلبی، با شعله‌ور کردن بحران‌ها در حال بر جای گذاشتن میراثی خونین است.

ترجمه این مقاله را در ادامه می‌خوانید.

***

جهان نگران است و حق هم دارد. به‌نظر می‌رسد ترامپ، در جایگاه کسی که این‌همه سودای جایزه صلح در سر دارد، از درگیری و بحران لذت می‌برد.

سرنگونی و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور سوسیالیست و تندروی ونزوئلا، به دست نیروهای مهاجم ایالات متحده، موجی از ترس و بهت را در سراسر جهان به راه انداخته است. این کودتایی غیرقانونی، بدون بهانه قبلی، و به‌شدت بی‌ثبات‌کننده در سطح منطقه‌ای و جهانی است. چنین اقدامی هنجارهای بین‌المللی را زیر پا می‌گذارد، حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها را نادیده می‌گیرد و می‌تواند ونزوئلا را به ورطه بی‌نظمی و هرج‌ومرج داخلی بکشاند.

این، «آشوب»ی است که به سیاست تبدیل شده است. اما این همان جهانی است که امروز در آن زندگی می‌کنیم؛ جهانی به روایت دونالد ترامپ.

حمله مستقیم به ونزوئلا، نمایش کم‌سابقه و خطرناکی از اعمال بی‌مهار قدرت آمریکا است؛ آن هم در همان هفته‌ای که ترامپ، کشوری دیگر با حکومتی نامحبوب و ضدغرب – یعنی ایران – را به حملات نظامی تهدید کرد. این اقدام، پس از ماه‌ها افزایش فشارهای نظامی، اقتصادی و سیاسی واشنگتن بر مادورو صورت گرفته است؛ از جمله حملات مرگبار دریایی به قایق‌های منتسب به قاچاقچیان مواد مخدر.

ترامپ مدعی است که برای جلوگیری از ورود مواد مخدر غیرقانونی از مسیر ونزوئلا به آمریکا و نیز متوقف کردن ورود مهاجران «تبهکار» دست به این اقدام زده است. اما همانند حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، این اتهام نیز مطرح است که او چشم طمع به منابع عظیم نفت و گاز ونزوئلا دوخته؛ ظنی که با توقیف‌های مکرر و غیرقانونی نفتکش‌های ونزوئلایی به دست آمریکا تقویت شده است.

با این حال به نظر می‌رسد انگیزه اصلی ترامپ، خصومت شخصی با مادورو و تلاش برای احیای «دکترین مونرو»ی قرن نوزدهمی باشد؛ یعنی ایجاد حوزه نفوذ و سلطه آمریکا در سراسر نیم‌کره غربی.

رهبران منطقه، از جمله گوستاوو پترو، رئیس‌جمهور کلمبیا که در ماه‌های اخیر با ترامپ تنش‌هایی داشته، به این کودتا با خشم و نگرانی واکنش نشان دادند؛ روندی که بیم آن می‌رود که خودشان را هم قربانی هژمونی تهاجمی تازه واشنگتن کند. دولت چپ‌گرای کوبا هم دلایل ویژه‌ای برای نگرانی دارد، چرا که به‌شدت به حمایت انرژی ارزان، سیاسی و اقتصادی حکومت ونزوئلا وابسته است.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، بارها آشکارا از تمایل خود برای تغییر رژیم در هاوانا سخن گفته است. در پاناما هم سطح نگرانی بالاست؛ ترامپ پیش‌تر بر سر کنترل کانال پاناما، این کشور را به اقدام نظامی تهدید کرده بود. گزارش‌ها درباره دستگیری مادورو، یادآور حمله نظامی آمریکا به پاناما در سال ۱۹۸۹ و سرنگونی و بازداشت مانوئل نوریه‌گا، دیکتاتور وقت آن کشور است.

حکومت‌های اقتدارگرا و ضددموکراتیک در سراسر جهان، گام بعدی ترامپ را با دقت زیر نظر دارند؛ همان‌طور که متحدان دموکراتیک واشنگتن نیز چنین می‌کنند. ایران این کودتا را محکوم کرده و دلایل موجهی برای نگرانی دارد. با این حال، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، شاید از کنار رفتن متحد ونزوئلایی‌اش چندان ناخشنود نباشد.

توسل بی‌دلیل ترامپ به خشونت، تفاوت چندانی با اقدام پوتین در حمله به اوکراین ندارد. هر دو، به‌طور غیرقانونی به کشور همسایه حمله کرده و در پی برکناری رهبری آن بوده‌اند. برای شی جین‌پینگ، رهبر چین که نیروهایش هفته گذشته در حال تمرین عملیات نظامی علیه «جدایی‌طلبان» تایوان بودند، ترامپ الگویی را بنا نهاده که شاید روزی خود از آن پیروی کند.

کودتای ترامپ مایه نگرانی جدی بریتانیا، اتحادیه اروپا و دموکراسی‌های غربی است. آنها باید بی‌درنگ و بدون ابهام این اقدام را محکوم کنند. این کودتا به‌طور مستقیم اصول و قواعد نظم بین‌المللی مورد دفاع آنها را به چالش می‌کشد. آمریکا بار دیگر سازمان ملل و راه‌های متعارف حل‌وفصل اختلافات میان کشورها را نادیده گرفته و ظاهرا کمترین توجهی به پیامدهای بعدی این اقدام در داخل ونزوئلا ندارد.

دولت کاراکاس عملاً «بی‌سر» شده، اما دیگر مقام‌های ارشد حکومت همچنان در جای خود هستند و مردم را به مقاومت و حتی تلافی علیه آمریکا فرا می‌خوانند. گزارش‌های تاییدنشده‌ای از تلفات غیرنظامیان منتشر شده است. اگر خلأ قدرت شکل بگیرد، نظم عمومی ممکن است فروبپاشد و کشور به سوی جنگ داخلی یا کودتای نظامی دیگری سوق داده شود. هنوز روشن نیست که آیا این عملیات نظامی آمریکا پایان یافته یا احتمال تشدید آن وجود دارد.

این تصور که رهبران مخالفِ در تبعید، از جمله ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۵، به‌سرعت بازگردند و دموکراسی کامل برقرار شود، ساده‌انگارانه است. روزهای آینده تعیین‌کننده خواهند بود و همه‌چیز به ترامپ بستگی دارد.

اقدام بی‌پروا و خطرناک ترامپ باید بالاخره به این روایت گمراه‌کننده پایان دهد که او «طالب صلح‌ جهانی» است. وقت آن رسیده که کی‌یر استارمر و دیگر رهبران اروپایی، آشکارا او را همان‌گونه که هست بشناسند؛ به صورت جنگ‌افروزی جهانی و تهدیدی همگانی.

هر بار که ترامپ با هیاهو وارد بحران‌هایی چون جنگ روسیه و اوکراین یا مناقشه اسرائیل و فلسطین می‌شود، با ضرب‌الاجل‌ها، اولتیماتوم‌ها، جانبداری‌ها و سود بردنش از رنج انسان‌ها، دستیابی به صلحی عادلانه و پایدار یک گام دیگر عقب می‌رود.

تعجبی ندارد که صلح دست‌نیافتنی شده است. ترامپ به‌طرزی تناقض‌آمیر، هم‌زمان که خود را میانجی بی‌طرف و مخالف مداخله‌گری معرفی می‌کند، عملا با جهان در حال جنگ است. بر اساس آمارها، آمریکا سال گذشته رکورد حملات هوایی در خاورمیانه و آفریقا را ثبت کرده است.

از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در یک سال پیش، این «صلح‌دوستِ» خودخوانده، یمن را بمباران کرده که به کشته شدن شمار زیادی از غیرنظامیان انجامیده؛ نیجریه را بمباران کرده،؛ و سومالی، عراق و سوریه را هم هدف قرار داده است. او حتی ایران را بمباران کرد و سپس، به‌دروغ، موفقیت حملات آمریکا به تاسیسات هسته‌ای را بزرگ‌نمایی کرد. ترامپ حتی احتمال بمباران گرینلند، سرزمینی خودمختار و متعلق به دانمارک، عضو ناتو، را هم رد نکرده است.

در ذهن ترامپ چه می‌گذرد؟ تفسیر خوش‌بینانه این است که او در مسائل جنگ و صلح، واقعا نمی‌داند چه می‌کند؛ بدون راهبرد و برنامه، و سیاست‌ها را بسته به حال‌وهوایش سر هم می‌کند. اما تفسیر تیره‌تر می‌گوید که او دقیقا می‌داند چه می‌کند و بدتر از این هم در راه است. همانند برخی رؤسای‌جمهورِ «دورِ دومی» که در داخل کشور به بن‌بست می‌رسند، ترامپ صحنه جهانی را میدان گسترده‌تری برای اعمال قدرت و ارضایِ منیّتِ خود می‌بیند. او در حال ساختن میراثی خونین است.

رفتار غیرمسئولانه و به‌شدت بی‌ثبات ترامپ، به‌طور محسوسی رو به وخامت گذاشته است. «موفقیت» او در ونزوئلا ممکن است او را به انجام اقدامات بزرگ‌تر و مهارگسیخته‌تر تشویق کند. او همچون مارک آنتونی [فرمانده نظامی که جمهوری روم را به یکه‌سالاری تبدیل کرد]، بی‌ردا و بی‌خرد، ژست می‌گیرد، فریاد جنگ سر می‌دهد و سگ‌های جنگ را رها می‌کند.