چندین شهر ایران در چهلمین روز سرکوب خونین اعتراضات دی ماه شاهد تجمعها و مراسم یادبود کشتهشدگان بود که حضور گسترده نیروهای امنیتی و تیراندازی در آبدانان فضا را تحتالشعاع خود قرار داد. همزمان دستگاه قضایی آمار تازهای از بازداشتها و روند رسیدگی به پروندهها ارائه داد که بر مبنای آن برای دستکم ۲۳ هزار نفر پرونده تشکیل شده است.
تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد از چنار در همدان تا مشهد، و از آبدانان در ایلام تا شیراز شامگاه دوشنبه ۲۷ بهمن و روز سهشنبه ۲۸ بهمن معترضان افزون بر سوگواری بار دیگر بر اعتراضات و مطالبات خود تاکید کردند.
بر اساس گزارشها در روستای چنار از توابع اسدآباد همدان، جمعیت قابل توجهی در مراسم چهلم جانباختگان حضور یافتند. ویدئوهای منتشرشده نشان میدهد که حاضران ضمن برگزاری مراسم یادبود، شعارهایی علیه رهبران جمهوری اسلامی سر میدهند. این روستا از جمله محل جان باختن مهدی و مانی شفیعی، پدر و پسری است که در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه با شلیک گلولههای جنگی کشته شدند.
در مشهد نیز همزمان با چهلم کشتهشدگان، گروههایی از شهروندان تجمع کردند و شعارهایی علیه حاکمیت سر دادند.
آبدانان در استان ایلام، یکی از کانونهای برجسته اعتراضات دیماه، بار دیگر به صحنه تنش بدل شد. شامگاه دوشنبه، شماری از مردم در میدان ولیعصر این شهر تجمع کردند. روز ۲۸ بهمن نیز در مراسم چهلم علیرضا صیدی، نوجوان ۱۶ سالهای که ۱۹ دیماه در تهران با شلیک گلوله کشته شد، تیراندازی نیروهای حکومتی گزارش شد. در ویدئویی که از آرامستان این شهر منتشر شده، صدای شلیک ممتد به گوش میرسد و مردم در حال دویدن و پراکندهشدن دیده میشوند. گزارشها حاکی از فضای بهشدت امنیتی در شهر و حضور گسترده نیروهای انتظامی و امنیتی برای متفرق کردن جمعیت است.
در شیراز نیز خانواده و دوستان سعید توکلیان، که ۱۷ دیماه با اصابت گلوله کشته شد، با اهدای گل و بادکنکهایی به رنگ پرچم ایران در محل جانباختنش یادش را گرامی داشتند.
سرنوشت مبهم بازداشتیهای دیماه؛ از بیخبری خانوادهها تا اعترافات اجباری
پروندههای قضایی و آمارهای متناقض
همزمان با برگزاری مراسمهای چهلم، سخنگوی قوه قضائیه اعلام کرد که اعتراضات دیماه تمامی ۳۱ استان کشور را دربر گرفته و برای دستکم ۲۳ هزار نفر پرونده قضایی تشکیل شده است. بر اساس این اظهارات، برای بیش از ۱۰ هزار نفر قرار جلب به دادرسی صادر شده و حدود ۸ هزار و ۸۴۳ کیفرخواست نیز تنظیم و به دادگاهها ارسال شده یا در آستانه ارسال است.
به گفته این مقام قضایی، برای ۳۰۴۷ نفر قرار منع تعقیب، برای ۹۶ نفر موقوفی تعقیب و برای ۵۰۸ نفر تعلیق تعقیب صادر شده است. او همچنین از وارد آمدن خسارت به صدها کلانتری و مرکز بسیج خبر داد و بر تسریع در رسیدگی به پرونده «عناصر اصلی» تأکید کرد.
در مقابل، نهادهای حقوق بشری آمار بازداشتها را بسیار بالاتر میدانند. هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر که در آمریکا مستقر است، مجموع بازداشتها را ۵۳ و ۵۵۲ مورد عنوان کرده است که از دانشجویان و فعالان صنفی تا پزشکان، وکلا و نوجوانان را دربر میگیرد.. طبق این گزارش مجموع رخدادهای اعتراضی ثبتشده نیز ۶۷۶ نقطه در ۲۱۰ شهر و ۳۱ استان گزارش شده است.
هرانا همچنین در تازهترین گزارش خود کشته شدن دستکم ۷ هزار و ۱۵ نفر را تایید کرده است. این در حالی است که دولت ایران شمار کشتهشدگان را ۳ هزار و ۱۷۷ نفر عنوان کرده.
جانباختن «علی رهبر» در «بازداشت»؛ روایتهای متناقض میان نهادهای حقوق بشری و قوه قضائیه
روایت رسمی و مناقشه بر سر دانشآموزان
در میانه این تحولات، وزیر آموزش و پرورش اعلام کرد که «هیچ دانشآموزی در بازداشت نیست» و مدعی شد همه دانشآموزان بازداشتشده آزاد شدهاند. او در عین حال گفت اگر فردی مرتکب جرم شده باشد، باید پاسخگو باشد و تأکید کرد نمیتوان صرفاً به دلیل دانشآموز بودن از رسیدگی قضایی صرفنظر کرد.
این اظهارات در حالی بیان شد که برخی نهادهای صنفی فرهنگیان و فعالان مدنی روایت متفاوتی ارائه کردهاند و از ادامه بازداشت شماری از دانشآموزان خبر دادهاند. بر اساس آماری که توسط شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان منتشر شده، بیش از ۲۳۰ دانشآموز در جریان سرکوب اعتراضات هدف گلوله قرار گرفته و کشته شدهاند؛ آماری که مقامهای رسمی مسئولیت آن را نپذیرفتهاند.
فراخوان اعتصاب و عزای عمومی در مدارس
در این حال شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان با اشاره به کشتهشدن دانشآموزان، فراخوانی برای یک روز اعتصاب و عزای عمومی در مدارس منتشر کرد. در این بیانیه از معلمان خواسته شده از حضور در کلاسها خودداری کنند و از والدین نیز خواسته شده برای حفظ امنیت فرزندان خود، آنان را به مدرسه نفرستند.
در این فراخوان تأکید شده است که «مدرسه باید جای امنیت باشد، نه سوگ» و از فرهنگیان و شهروندان دعوت شده در مراسم چهلم جانباختگان حضور یابند. عباراتی چون «نیمکتهای خالی را عادی نمیکنیم» و «فراموشی را نمیپذیریم» بازتاب گستردهای یافت و نشان داد که چهلم، علاوه بر خیابان، به فضای مدرسه نیز کشیده شده است.
