بیست و پنج روز پس از آغاز اعتراضات در ایران که به سرکوبی خونین منجر شد،فشارهای سیاسی و تهدیدهای نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران در روز جمعه سوم بهمن شدت گرفت بهطوری که از یک سو شورای حقوق بشر سازمان ملل با صدور قطعنامهای به آن واکنش داد و از سوی دیگر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، هشدار داد که ناوهای آمریکایی در مسیر خاورمیانه هستند.
همچنین در این روز شماری از فعالان سیاسی و مدنی ایران با انتشار بیانیهای خواستار استعفای علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، شدند.
اعتراضات اخیر در ایران که ابتدا واکنشی به بحران اقتصادی و سقوط ارزش ریال بود بهسرعت رنگ و بوی ضدحکومتی گرفت و در نهایت با سرکوب حکومتی به یکی از خونینترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران تبدیل شد.
شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در واکنش به این رخدادها روز جمعه با تصویب قطعنامهای، حکومت ایران را به دلیل نقض گسترده حقوق بشر محکوم کرد و دستور تمدید تحقیقات درباره سرکوب اخیر اعتراضات ضدحکومتی را صادر کرد.
ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، در نشست اضطراری این شورا در ژنو، با ابراز نگرانی عمیق نسبت به وضعیت بازداشتشدگان، از مقامهای جمهوری اسلامی خواست در اقدامات خود تجدیدنظر کرده و به آنچه «سرکوب وحشیانه معترضان» خواند، پایان دهند.
بر اساس قطعنامه شورای حقوق بشر، ماموریت سازوکار تحقیقاتی سازمان ملل که نخستینبار در سال ۲۰۲۲ تشکیل شده بود، تمدید میشود تا بازرسان بتوانند آخرین تحولات را مستندسازی کرده و زمینه را برای اقدامات حقوقی احتمالی در آینده فراهم کنند.
بیشتر بخوانید:
کمک یا تشدید بحران؟ گزارش والاستریت ژورنال از سناریوهای ترامپ برای مداخله در ایران
الجزیره: اتهام مداخله خارجی در اعتراضات ایران و نقش «عملیاتهای مخفی» اسرائیل
اعتراضات در ایران؛ قطع کانال ارتباطی تهران و واشنگتن و آمادهباش نظامی
اعتراضات در ایران؛ هفدهمین روز در سایه مواضع رهبران جهان و انتظار برای تصمیم ترامپ
اعتراضات ایران؛ «ترامپ گزینه مداخله نظامی را بررسی میکند»
گروههای حقوق بشری میگویند در جریان سرکوبهای اخیر که آن را بیسابقهترین موج خشونت از زمان استقرار جمهوری اسلامی توصیف میکنند، حتی رهگذران نیز هدف قرار گرفته و کشته شدهاند.
در واکنش، هیات نمایندگی ایران در شورای حقوق بشر سازمان ملل، این قطعنامه را «سیاسی» خواند و اعلام کرد جمهوری اسلامی خود دارای سازوکارهای مستقلی برای بررسی ریشههای وقایع اخیر است.
این قطعنامه با رأی مثبت ۲۵ کشور از جمله فرانسه، مکزیک و کره جنوبی تصویب شد؛ هفت کشور از جمله چین و هند رای منفی دادند و ۱۴ کشور هم رأی ممتنع.
در جریان این نشست، پیام اخوان، وکیل حقوق بشر با تابعیت ایرانی-کانادایی، سرکوبهای اخیر را «بدترین قتلعام در تاریخ معاصر ایران» خواند و با اشاره به محاکمه رهبران نازی پس از جنگ جهانی دوم، خواستار تکرار دادگاه نورنبرگ برای مقامهای جمهوری اسلامی شد.
همزمان با این تحولات، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در پیامی به زبان انگلیسی در شبکه اجتماعی ایکس، معترضان را «تروریست» خواند و مدعی شد در اعتراضات اخیر بیش از سه هزار نفر کشته شدهاند که به گفته او حدود ۲۵۰۰ تن از آنها ماموران امنیتی و شهروندان و حدود ۷۰۰ تن «تروریست» بودهاند.
این ادعاها در حالی مطرح میشود که مای ساتو، گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، در همین نشست، برچسبزدن به معترضان با عناوینی چون «تروریست» و «مزدور» را خطرناک دانسته و آن را توجیهی برای سرکوب خشونتآمیز خواند.
درخواست استعفای خامنهای
در همین حال و با افزایش فشارهای بینالمللی، شماری از چهرههای سیاسی و فرهنگی ایران در نامهای سرگشاده خواستار استعفا یا برکناری علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، شدند. امضاکنندگان این نامه که خود را «گذارطلب» معرفی کردهاند خواستار اقدام نهادهای حقوق بشری و بینالمللی در برابر «خشونت هدفمند و سرکوب خاموش مردم، بهویژه جوانان» شدهاند.
برخی از امضاکنندگان این نامه عبدالعلی بازرگان، محمدعلی کدیور، رضا علیجانی، فاطمه شمس، حسن یوسفیاشکوری و حسین دباغ هستند.
نویسندگان این نامه علی خامنهای را «رهبر مادامالعمر و مطلقالعنان استبداد دینی حاکم» خواندهاند که با برکناری یا استعفای وی زمینه استقرار یک حکومت سکولار، تشکیل مجلس موسسان و تدوین یک قانون اساسی تازه فراهم خواهد شد.
هشدار ترامپ و حرکت ناوهای آمریکایی بهسوی خاورمیانه
در بخشی دیگر از تحولات، دونالد ترامپ اعلام کرد یک «ناوگان» آمریکایی به سمت خاورمیانه در حرکت است و ایالات متحده تحولات ایران را «از نزدیک» زیر نظر دارد.
بر اساس گزارشها، ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» به همراه چند ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده قرار است در روزهای آینده وارد منطقه شود. بریتانیا نیز اعلام کرده است به درخواست قطر، جنگندههایی را به این کشور اعزام خواهد کرد.
در واکنش به این چینش نظامی در منطقه، علی عبداللهی علیآبادی، رئیس قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، روز پنجشنبه، هشدار داد هرگونه حمله نظامی آمریکا، تمام پایگاههای ایالات متحده در منطقه را به «اهداف مشروع» تبدیل خواهد کرد.
شبکه فعالان حقوق بشر ایران (هرانا) آخرین آمار کشتهشدگان اعتراضها بیش از پنج هزار تن و تعداد بازداشتشدگان را هم بیش از ۲۶ هزار تن اعلام کرده است. دولت ایران اما میگوید که در جریان این اعتراضات ۳۱۱۷ نفر کشته شدهاند.
بیشتر بخوانید:
آنچه درباره پانزدهمین روز اعتراضات میدانیم؛ تصاویر کشتهها و احتمال حمله نظامی
چهاردهمین روز اعتراضات؛ گزارش میدانی از خاموشی دیجیتال و درگیریهای خونین
سیزدهمین روز اعتراضات؛ قطع گسترده اینترنت و تاکید خامنهای بر عدم عقبنشینی
فراخوان رضا پهلوی؛ تهران و شهرهای دیگر صحنه اعتراضات گسترده شبانه شدند
آنچه درباره دوازدهمین روز اعتراضات میدانیم؛ اعتصابهای سراسری و همصدایی هنرمندان و ورزشکاران
روز یازدهم اعتراضات ایران؛ گسترش اعتصاب بازار، و موج جمعیت در آبدانان
