درحالی که در خیابانهای ایران پس از سرکوب خونین اعتراضات، سکوت شکنندهای حاکم است، محمد خاتمی، رئیسجمهور پیشین ایران، خواستار بازگشت به جمهوریت شد و مولوی عبدالحمید، امامجمعه اهلسنت زاهدان، نیز بر لزوم آزادی بازداشتشدگان تاکید کرد.
این واکنشها یک روز پس از فراخوان رسانه وابسته به دفتر رهبر جمهوری اسلامی صورت میگیرد که در آن از «خواص و نخبگان» خواسته شده بود بهطور صریح و علنی درباره تحولات اخیر کشور موضعگیری کنند.
محمد خاتمی در بیانیه خود نوشته: «آنچه این روزها در ایران میگذرد، دردآور و نگرانکننده است». او سیاست دولت مسعود پزشکیان در روزهای اول اعتراضات را «مدنی و دور از خشونت» دانست، و کشته شدن معترضان در روزهای بعدی را به اسرائیل و آمریکا نسبت داد.
در روایت مقامات ایران، خشونت در اعتراضات کنونی به «تروریست»ها و «اغتشاشگران وابسته به اسرائیل و آمریکا» نسبت داده میشود که اعتراضات را از حالت مسالمت آمیز خارج کردند. در این روایت کشتار نیز از سوی «هستههای تروریستی» صورت گرفته است که از مردم «سپر انسانی» درست کرده بودند. این درحالیست که نهادهای حقوقبشری تعداد کشتهشدگان را تا «چندین هزار نفر» تخمین زدهاند.
خاتمی با اشاره به حمایت علنی آمریکا و اظهارات مقامات اسرائیلی گفت این شرایط «تردیدی در شکلگیری یک توطئه بزرگ برنامهریزیشده علیه یکپارچگی ایران» باقی نمیگذارد. او در عین حال تأکید کرد که «نه گفتن مردم به بیگانه و دلبستگی آنان به تمامیت ارضی به معنای رضایت از وضع موجود نیست» و هشدار داد که «نباید گذاشت جامعه و ارزشهای آن دوقطبی شود».
او راه حل را «بازگشت به جمهوریت فراموش شده» و «توسعه توأم با عدالت» را «کمهزینهترین و پرفایدهترین راه» برای برون رفت از «وضعیت نگرانکننده کنونی» دانست که با «تغییرات ساختاری، نهادی و رویکردی در نظام حکمرانی و به رسمیت شناختن حقوق اساسی ملت» ممکن است.
بیشتر بخوانید:
اعتراضات در ایران؛ قطع کانال ارتباطی تهران و واشنگتن و آمادهباش نظامی
اعتراضات در ایران؛ هفدهمین روز در سایه مواضع رهبران جهان و انتظار برای تصمیم ترامپ
اعتراضات ایران؛ «ترامپ گزینه مداخله نظامی را بررسی میکند»
آنچه درباره پانزدهمین روز اعتراضات میدانیم؛ تصاویر کشتهها و احتمال حمله نظامی
چهاردهمین روز اعتراضات؛ گزارش میدانی از خاموشی دیجیتال و درگیریهای خونین
در استان سیستان و بلوچستان، همزمان با انتشار گزارشهایی در شبکههای اجتماعی درباره برقراری فضای امنیتی شدید در شهر زاهدان و نگرانی نهادهای امنیتی از شکلگیری تجمعات اعتراضی، مولوی عبدالحمید در خطبههای نماز جمعه ۲۶ دیماه به خانوادههای معترضان جانباخته تسلیت گفت.
به گزارش حالوش، عبدالحمید در این خطبهها از کشتهشدن معترضان ابراز تأسف و برای مجروحان آرزوی بهبودی کرد و خواستار «آزادی فوری تمامی بازداشتشدگان، از جمله زندانیان سیاسی و بازگشت آنان به آغوش خانوادههایشان» شد. او اعتراض را «حق طبیعی» همه مردم ایران دانست و بر ضرورت مسالمتآمیز بودن آن و پرهیز از آسیبزدن به اموال عمومی و خصوصی تأکید کرد.
امامجمعه اهلسنت زاهدان وضعیت کنونی کشور را حاصل روندی دانست که «طی سالها شکل گرفته» و به گفته او، سیاستهای حاکمیت در کنار تحریمهای گسترده و طولانیمدت، به تضعیف شدید اقتصاد و معیشت مردم انجامیده است. نماز جمعه این هفته زاهدان در شرایط امنیتی و با حضور گسترده نیروهای انتظامی در اطراف مسجد جامع مکی برگزار شد.
این روحانی اهلسنت پیشتر نیز در خطبههای نماز جمعه ۱۹ دیماه با اشاره به تداوم اعتراضات سراسری، خواستار آزادی بازداشتشدگان شده و هشدار داده بود که بیتوجهی به مطالبات مردم میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای کشور به همراه داشته باشد.
پیشتر «صدای ایران» رسانه دفتر خامنهای رهبر جمهوری اسلامی از «احزاب و جریانهای سیاسی، بزرگان دینی، دانشگاهیان، حوزویان، رؤسای ادوار قوا، فعالان سیاسی و اجتماعی و صاحبان قلم و تریبون» خواسته بود تا «بدون تردید و لکنت» به میدان بیایند و با ایستادن در «سمت درست تاریخ»، به آنچه «یاوهگوییهای دشمنان ایران» خوانده شده، پاسخ دهند.
انتشار بیانیه محمد خاتمی و صحبتهای امامجمعه زاهدان در حالیست که بسیاری از چهرههای مهم سیاسی در ایران از ابراز نظر تاکنون خودداری کردهاند. از جمله حسن روحانی که امروز درگذشت برادر آیتالله سیستانی را تسلیت گفته اما هیچ صحبتی درباره اعتراضات سراسری و کشتار معترضان نکرده است.
بیشتر بخوانید:
سیزدهمین روز اعتراضات؛ قطع گسترده اینترنت و تاکید خامنهای بر عدم عقبنشینی
فراخوان رضا پهلوی؛ تهران و شهرهای دیگر صحنه اعتراضات گسترده شبانه شدند
آنچه درباره دوازدهمین روز اعتراضات میدانیم؛ اعتصابهای سراسری و همصدایی هنرمندان و ورزشکاران
روز یازدهم اعتراضات ایران؛ گسترش اعتصاب بازار، و موج جمعیت در آبدانان
